Yazıyı Gönderen: BESTE
Gönderilme Tarihi: Sun, 23-Sep-2007
Okunma: 92327 kez
Yazı Boyutu: 18.95 KB

Reklamlar

Cümlenin Öğeleri

Cümlenin Öğeleri


Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.


Bir cümlenin oluşması için en önemli şart, kip ve şahıs bildiren bir unsurun bulunmasıdır. Yani eğer cümle içinde herhangi bir söz, haber veya dilek kiplerinden herhangi biriyle çekimli halde bulunuyorsa o, bir yargı bildiriyor demektir. Yargı bildirmek ise cümle olmanın en önemli koşuludur. Şahıs bildirmek, cümle olmak için her zaman gerekli değildir.


Cümlede bulunabilecek öğeler, yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunların özelliklerinin neler olduğunu şimdi ayrı ayrı görelim.


Yüklem


Cümlede kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurdur. Tek başına cümle özelliği gösterir. Diğer öğeler yüklemin tamamlayıcı öğeleridir.


Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir öğeye soru soramayız. Onu çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız.


Örneğin;


“Biliyorum” sözü “bilmek” eyleminin şimdiki zamanla çekimlendiğini gösteriyor. Öyleyse yargı bildiriyor demektir. Dolayısıyla bir cümledir.


“Biraz önce gelen çocuk, kapıcının kızıydı.”


cümlesindeki altı çizili söz isim tamlaması olduğundan;


“O, eskiden, yaramaz bir çocuktu.”


cümlesindeki altı çizili söz sıfat tamlaması olduğundan birbirinden ayrılmaz ve birlikte yüklem olur.



Özne


Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da oluş içinde bulunan öğedir. Cümlenin temel öğesidir. Ancak her cümlede bulunmak zorunda değildir.


Cümlede özneyi bulmak için yükleme “kim” ve “ne” sorularını sorarız. Ancak özellikle “ne” sorusu, nesneyi bulmak için de sorulduğundan, biz özne sorusunu yükleme değişik biçimde sorarız.


Örneğin;


“Öğretmen soruyu bana sordu.”


cümlesinde “sordu” yüklemdir. Özneyi bulmak için yükleme “Soran kim?” diye soruyoruz. Cevap olarak “Öğretmen” geliyor. Öyleyse cümlenin öznesi bu sözcüktür.



Cümlede özne yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, açık olarak verilebileceği gibi, yüklemin çekiminden de çıkarılabilir. Cümlede olmayan, yüklemdeki şahıs eklerinden anlaşılan bu tür öznelere “gizli özne” adı verilir.



“Sana bu kitabı iki günlüğüne verebilirim.”


cümlesinin yüklemi “verebilirim” sözüdür. Özneyi bulmak için “Veren kim?” diye soruyoruz, “Ben” cevabı geliyor; ancak bu söz cümlede yok, biz bunu yüklemin bildirdiği şahıstan çıkarıyoruz. Öyleyse bu cümlenin öznesi gizli öznedir. Bu özne cümlede var olan öğelerden biri sayılmaz. Yani “Geldim.” cümlesinde öznenin “ben” olduğu görülse bile bu cümle sadece yüklemden oluşmuş sayılır.


Her cümlede özne bulunmaz. Yani eylemi yapan bazen belli değildir.


“Kasabaya bu yoldan gidilmez.”


cümlesinde “Gidilmeyen ne, gidilmeyen kim?” gibi sorulara cevap alınmaz. Öyleyse cümlenin öznesi yoktur.



Nesne


Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen öğedir. Yükleme sorulan “kimi, neyi, ne” sorularına cevap verir.


Nesneler hal ekini alıp almamalarına göre iki grupta incelenir.



1. Belirtili Nesne


Nesne görevinde bulunan söz, “-i” hal ekini almışsa, nesneye belirtili nesne denir.


“Çiçekleri annesine verdi.”


cümlesinde “Çiçekleri” nesnesi “-i” hal eki aldığından belirtili nesnedir.



2. Belirtisiz Nesne


Nesne görevinde bulunan söz “-i” hal ekini almamışsa nesne, belirtisiz nesnedir.


“Annesi için çiçek topladı.”


cümlesinde “çiçek” nesnesi bu eki almamış ve belirtisiz nesne olmuştur.



Dolaylı Tümleç


Yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yeri gösteren öğedir. Yükleme sorulan “-e”, “-de” ve “-den” hal eklerini alan sorulara aynı ekleri alarak cevap veren sözcük ya da söz öbekleri dolaylı tümleç görevinde bulunur. Soruların ve cevapların aynı ekleri alması zorunluluğu bunun diğer öğelerle karışmasına engel olur. Bunu örneklerle açıklayalım.


“Elindeki kitap ve defterleri bana verdi.”


cümlesinde altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “kime” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “bana” sözü dolaylı tümleçtir.


“Sizinle ancak yaza görüşürüz.”


cümlesinde altı çizili sözcük de “-e” hal ekini almıştır. Ancak bu öğeyi bulmak için yükleme “ne zaman” sorusunu soruyoruz. Görüldüğü gibi soru hal eki almadan soruluyor. Öyleyse bu, “-e” hal eki almış olmasına rağmen dolaylı tümleç değildir.


“Kimseye sormadan dışarı çıktı.”


cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulmak için yükleme “nereye” sorusunu soruyoruz. Bu durumda soru, “-e” hal eki almış, ancak “dışarı” sözü aynı eki almamış. Öyleyse buna da dolaylı tümleç diyemeyiz.


Görüldüğü gibi sorular ve cevapların aynı ekleri alması koşulu, birbiriyle karışan öğeleri ayırt etmemizi sağlıyor.


Aynı durumu “-de” ve “-den” eklerinde de görebiliriz.


"Beni sınıfta iki saattir bekliyormuş.”


cümlesindeki altı çizili öğeyi cevap olarak almak için, yükleme “nerede” sorusunu soruyoruz. Öyleyse bu öğe dolaylı tümleçtir.


“Hepimiz iki saattir ayakta bekliyoruz.”


cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “nasıl” sorusunu sormamız gerekiyor. Görüldüğü gibi soru “-de” ekiyle sorulmamış. Demek ki öğe dolaylı tümleç değil.


“O, iki gün önce buradan ayrıldı.”


cümlesinde altı çizili öğe “nereden” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç olmuş.


“Senin de gelmeni yürekten isterdim.”


cümlesinde altı çizili öğe “nasıl” sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleç değildir.


“Şu elmadan üç kilo verir misin?”


cümlesinde altı çizili öğeyi bulmak için “neyden” sorusunu yükleme soruyoruz. Cevap geldiğinden öğe dolaylı tümleçtir.


Hastalandığından gelmedi.”


cümlesinde altı çizili öğeyi ise “niçin” sorusuyla buluyoruz. Öyleyse bu, dolaylı tümleç değildir.


Örnekleri daha da çoğaltabiliriz. Burada unutmamamız gereken, soruyla cevabın aynı ekleri (-e, -de, -den) almasıdır. Dolaylı tümleci bulduran soruları ezberlemek yerine, bunu kavramak daha avantajlı bir yoldur.



Zarf Tümleci


Yüklemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, koşulunu vb. bildiren öğelerdir. Bunların her biri değişik bir soruyla bulunur.


Hava kararmadan köye inmeliyiz.”


cümlesindeki altı çizili zarf “ne zaman”;


Dosta düşmana muhtaç olmadan yaşamalıyız.”


cümlesinde altı çizili zarf “nasıl”;


"Aldığı notlar şaşılacak kadar yüksekti.”


cümlesindeki altı çizili zarf “ne kadar”;


“Tek bir söz bile söylemeden içeri girdi.”


cümlesindeki altı çizili zarf “nereye”;


Zamanımız kalırsa bir örnek daha çözeriz.”


cümlesindeki altı çizili zarf “hangi takdirde” sorularına cevap vermişlerdir. Yükleme sorulan bu sorulara cevap veren öğeler daima zarftır. Ancak burada “nereye” sorusuna dikkat etmeliyiz. Dolaylı tümleç konusunda da söylemiştik, bu soru dolaylı tümleci de buldurur. Ancak cevabın da aynı eki alması gerekir. Örnekteki “içeri” sözü ise bu eki almamıştır. Bu özelliği, yani hal eki almadan yön bildirme özelliğini yer-yön zarfları gösterir.


Cümleyi öğelerine ayırırken dikkat edilmesi gereken bir husus, azlık - çokluk zarflarının kullanımıdır.


“O, çok çalışkan bir öğrencidir.”


cümlesinde yüklem, altı çizili sözün tamamıdır. Çünkü “öğrenci” isimdir, “çalışkan” öğrencinin sıfatıdır. “çok” da çalışkan sıfatının zarfıdır. Dolayısıyla, “çok çalışkan bir öğrenci” sıfat tamlaması olduğundan bunlar birbirinden ayrılmaz. Oysa biz aynı cümleyi;


“O, çok çalışkandır.”


şeklinde kullansak, “çalışkandır” yüklem “çok” zarf tümleci olacaktır. Kısaca adlaşmış sıfatlar yüklem olduğunda, onun derecesini bildiren zarflar zarf tümleci olur. Çıkmış soruların birinde,


“Kafesteki kuşların tüyleri, şaşılacak kadar parlaktı.”


cümlesi verilmiş ve “şaşılacak kadar” öğesine zarf tümleci denmiştir.



Edat Tümleci


Çıkmış sorularda, seçeneklerde bile olsa, edat tümleci adının geçtiği görülmemiştir. Ancak bazı soruların çözümünde yardımcı olduğu söylenebilir. Eğer seçeneklerde “edat tümleci” adı geçmiyorsa, siz “edat tümleci” olarak gördüğünüz söz öbeklerine zarf tümleci de diyebilirsiniz.


Yüklemin ne ile, kimin ile, hangi amaçla, yapıldığını gösteren söz öbeklerine edat tümleci denir.


“O, bütün yazılarını, dolma kalemle yazar.”


“Bu araştırmayı arkadaşlarıyla yapmış.”


“Bu yemekleri sizin için hazırladım.”


cümlelerindeki altı çizili söz öbekleri edat tümleci sayılır.


Cümle içinde her söz, cümlenin bir öğesi durumunda değildir. Yükleme sorulan sorulara cevap vermeyen söz veya söz öbekleri cümle dışı unsur sayılır. Örneğin aşağıdaki cümleyi öğelerine ayıralım.


“Ahmet, sana defalarca geç kalmamanı söylemedim mi?”


Dolaylı Zarf Nesne Yüklem



Görüldüğü gibi “Ahmet” sözü cümlede yükleme sorulan herhangi bir soruya cevap vermiyor yani cümle dışı unsurdur.





Not: "edebiyatogretmeni.net" sitesinden alıntılanmıştır.



Kültürün Öğeleri

Kültürün belirlediği yerleşik davranış kurallarıdır. Toplumsal düzeni sağlayan bireylere yol gösteren doğru ve yanlışı olumlu ve olumsuzu belirleyen kurallar, standartlar ve fikirlere kültürel öğe denir. Kültür, genel olarak iki öğeden oluşur: a) Maddi Kültür Öğeleri: Binalar, her türlü araç-gereç, giysiler vb. Manevi kültür, kısaca inançlar, değerler, semboller, normlar şeklinde tasnif edileb  » Devamini Oku

Milli Kültür Öğeleri

Milli Kültür, bir millete özgü bilgi, inanç ve davranışlar bütünü ile bu bütünün parçası olan maddi nesneler. Bir milletteki Toplumsal yaşamın dil, düşünce, gelenek, işaret sistemleri, kurumlar, yasalar, aletler, teknikler, sanat yapıtları gibi her türlü maddi ve tinsel ürününü kapsamına alır. Milli Kültür Öğeleri yada Unsurları Sanat (Müzik, Edebiyat, vb.) , Tarih, Dil, Din, Güzel Sanatlar (R  » Devamini Oku

İletişim Öğeleri

İletişimi açıklamak için altı temel öge kullanılır: 1. Kaynak (Gönderici): Duygu, düşünce ve isteğin aktarılmasında sözü söyleyen kişi ya da topluluk 2. Alıcı: Vericinin gönderdiği iletiyi alan ve anlamlandıran kişi veya topluluktur 3. İleti (Mesaj): Gönderici ile alıcı arasında aktarılmakta olan duygu, düşünce ya da istek 4. Kanal (Oluk): Bildirişimde kullanılan yoldur Alıcı ile verici arasın  » Devamini Oku

Türk Kültürünün Öğeleri

Kültürün belirlediği yerleşik davranış kurallarıdır. Toplumsal düzeni sağlayan bireylere yol gösteren doğru ve yanlışı olumlu ve olumsuzu belirleyen kurallar, standartlar ve fikirlere kültürel öğe denir. Kültün öğeleri maddi ve manevi öğeler olmak üzere ikiye ayrılır. Araç, gereç, giysi gibi öğeler maddi öğlerdir. İnançlar, değerler ise manevi öğelerdir. Kısaca kültürel öğeler: Dil, din, tar  » Devamini Oku

Cümlenin Öğelerini Bulmak İçin Hangi Sorular Sorulur

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur (Özet) : Bir cümleye yöneltilen sorulara yanıt olan sözcük ya da sözcük öbeğine "öge" denir. Her öge bir sorunun yanıtıdır. Cümlenin öğelerini doğru bulabilmek için birtakım kuralları bilmek gerekir. Bu kurallar bilinmezse ögelerin bulunması zorlaşır. Ögeleri bulmak için cümlenin bütününe, özne ile yükleme ya da yalnızca yükleme aşağıdaki sorular yöneltilmelid  » Devamini Oku

Manevi Kültür Öğeleri

Manevi kültür, kısaca inançlar, değerler, semboller, normlar şeklinde tasnif edilebilir. Manevi kültür, bir milleti diğer milletlerden ayırt etme imkanı veren örf, adetler, davranışlar, ahlak anlayışı, değerler, sosyal normlar ve zihniyet değişiklikleridir. Manevi kültür, kolayca müşahade ve teşhis edilemeyen değerleri, inançları, düşünce tarzlarını ihtiva eder. Bunlar bazen o kadar derinde yer  » Devamini Oku

Maddi Kültür Öğeleri

İnsanların yaptıkları aletler, kullandıkları malzemeler maddi kültürü oluştururken, diğerleri manevi kültürü oluşturur. Maddi kültür ise, kısaca manevi kültürün dışındaki kültürsel unsurlar olarak tarif edilebilir. Örneğin: Binalar, her türlü araç-gereç, giysiler vb. Manevi kültür, kısaca inançlar, değerler, semboller, normlar şeklinde tasnif edilebilir. Manevi kültür, bir milleti diğer m  » Devamini Oku

Tutumların Ögeleri

Tutum bileşenleri 1 - BİLİŞSEL ÖGE 2 - DUYGUSAL ÖGE 3 - DAVRANIŞSAL ÖGE BİLİŞSEL ÖGE NESNEYE İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELERİMİZDİR. NESNE/OLAY/İNSAN HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİMİZ, GENEL BİLGİLERİMİZ VE GERÇEKLERİ KAPSAR. ALKOL SAĞLIĞA ZARALIDIR. ZEKİ İNSANLAR OLAYLAR ARASINDA BAĞLANTI KURARLAR. DUYGUSAL ÖGE NESNEYE İLİŞKİN SEVME, NEFRET ETME, HOŞLANMA, KORKMA GİBİ DUYGULARIM  » Devamini Oku

İyi ve Doğru Bir Cümlenin Nitelikleri

İyi ve Doğru Bir Cümlenin Nitelikleri İyi ve doğru bir cümlenin ilk belirleyici niteliği dilbilgisi kurallarına uygunluktur. Bu uygunluk, cümlenin ögeler arasında tam bir uyumun bulunmasıyla, sözcüklerin yerli yerinde kullanılmasıyla sağlanır. Bunun için nelere özen göstermemiz gerektiğini yukarıda belirtmiştik. Bunların dışında iyi ve doğru bir cümleye ulaşabilmek için şu nitelikleri tanı  » Devamini Oku

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur (Özet) : Bir cümleye yöneltilen sorulara yanıt olan sözcük ya da sözcük öbeğine "öge" denir. Her öge bir sorunun yanıtıdır. Cümlenin öğelerini doğru bulabilmek için birtakım kuralları bilmek gerekir. Bu kurallar bilinmezse ögelerin bulunması zorlaşır. Ögeleri bulmak için cümlenin bütününe, özne ile yükleme ya da yalnızca yükleme aşağıdaki sorular yöneltilmelid  » Devamini Oku

Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık
zeus
Tarih: 14:05:35 03.13.2008  Güncelleme: 14:05:35 03.13.2008
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1337

Cümlenin Öğeleri

Cümlenin Öğeleri

Kelimelerin cümledeki görevlerine cümlenin öğeleri denir. Bir cümlede üç çeşit öğe bulunur.
1. Yüklem: Cümlede yapılan işi, oluşu ya da eylemi bildiren kelimeye yüklem denir.
          Yüklem cümlenin temel öğelerinden biridir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur.
          Annen sofrayı kurmaya hazırlandır (hazırlandı yüklem)
Cümlede Yüklemi Bulma Kuralı: Cümlede fiil veya ek fiil olan kelime ya da kelime grubu yüklem olur.
          Yüklemsi fiilimsi olan söz gruplarına cümlecik, yüklemi fiil olan söz gruplarına da temel cümlecik denir.
          Şebnem az önce koşarak bize geldi.
                    yan cümlecik                      temel cümle
2. Özne: Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da bir oluş içinde bulunan varlığa özne denir.
Cümlede Özneyi Bulma Kuralı: Cümledeki yükleme insanlar için kim, diğer varlıklar için ne soruları sorulduğunda cevap veren kelime ya da kelime grubu öznedir.
          Arkadaşın koştu. (Kim koştu? arkadaşın )
Özne Çeşitleri:
          a. Gerçek Özne: Cümlede özne açık şekilde belli oluyorsa gerçek öznedir.
          Dünya dönüyor (Kim dönüyor? dünya)
          b. Gizli Özne: Bazı cümlelerde özne belirtilmez. Böyle durumlarda özneyi yüklemin sonundaki eke bakarak buluruz
          Eşyaları alanlar yerine bıraktılar (Bırakanlar kim? Onlar)
          c. Sözde Özne: Aslında özne olmadığı halde, özne gibi görünen kelimelerdir.
          İnsanlar vapura doluştu. (Kim doluştu? insanlar - sözde özne)
3. Tümleç: Yüklemi tümleyen ya da kuvvetlendiren kelimelere tümleç denir.
          Serpil kitabı yırttı. (Neyi yırttı? kitabı - tümleç)
Tümleç Çeşitleri: Dörde ayrılır:
          a. Düz Tümleç: (Nesne) Öznenin yaptığı eylemden dorudan doğruya etkilenir
          Ötede çocuk top oynuyor. (Kim oynuyor? çocuk - özne / Ne oynuyor? top - tümleç)
          b. Dolaylı Tümleç: (Nesne) Yüklemin anlamını yer, yön, kalma, çıkma, bakımından tamamlayan tümleçlerdir
          Annem eve gidiyor. (Nereye gidiyor? eve - d. tümleç)
          c. Zarf Tümleci: Yüklemin anlamını zaman, yer, durum bakımından tamamlayan kelimelerdir.
          Akşam oradan geçerek eve gittim. (oradan - zarf tümleci / eve - d. tümleç)
          d. Edat Tümleci: "ile, (-le), için" edatlarıyla birleşerek yüklemi tamamlayan söz öbekleridir.
          Özne ile yüklem arasındaki edat tümleçleri "ne, niçin, ile, kim, için" soruları getirilerek bulunur.
          Babamı görmek için iş yerine gittim. (kimi görmek için? babamı görmek için - edat) [][][]
zeus
Tarih: 18:18:51 07.02.2012  Güncelleme: 18:18:51 07.02.2012
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1337

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur (Özet) : Bir cümleye yöneltilen sorulara yanıt olan sözcük ya da sözcük öbeğine "öge" denir.

Her öge bir sorunun yanıtıdır. Cümlenin öğelerini doğru bulabilmek için birtakım kuralları bilmek gerekir. Bu kurallar bilinmezse ögelerin bulunması zorlaşır.

Ögeleri bulmak için cümlenin bütününe, özne ile yükleme ya da yalnızca yükleme aşağıdaki sorular yöneltilmelidir:

Kim, ne: Özne (yükleme)
Kim, ne: Belirtisiz Nesne (özne ile yükleme sorulur)
Kimi, neyi: Belirtili Nesne
Kime, kimde, kimden: Dolaylı tümleç
Nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin (neden, niye, ne diye, ne): Zarf tümleci (Yükleme)
Kimin ile, ne ile: Edat tümleci
Yapılan ne, olan ne: Yüklem (Eylem cümleleri) cümleye
Kimdi, neydi, neredeymiş, nasılmış, ne kadardır...: Yüklem (Ad cümleleri) cümleye

Cümlenin Öğeleri Nasıl Bulunur (Detay)


1. Bir cümlede önce yüklem olan öge bulunur. Diğer ögeler yüklem yardımıyla bulunur. Yüklemler bir kelimeden ibaret olabileceği gibi birden fazla kelimeden de oluşabilir.

Yüklemi bulduktan sonra yükleme tablodaki sorular sorulur ve ortaya diğer ögeler çıkar.

2. Bir cümlede ögeleri bulmak için sorular sadece yükleme sorulur.


3. Bir cümlede birden fazla özne, nesne, tümleç veya yüklem bulunabilir.
Parayı aldı, cebine koydu, oradan uzaklaştı. - Onlar oturdu, biz çalıştık.
......Yüklem .......yüklem ........... yüklem ..... özne .........özne

4. Bağlaçlar ve ünlemler cümlenin ögesi sayılmazlar.
“Ali ile Mehmet sinemaya gitti.” cümlesinde Ali, Mehmet öznedir; ancak ile bağlaç
olduğu için öge değildir.

5. Yüklemler fiil soylu da olabilir isim soylu da.
Hasan evden demin geldi.(fiil soylu yüklem)- Hasan çok çalışkandı. (isim soylu yüklem)

6. İsim cümlelerinde özne gerçek öznedir. Masa çok sağlamdı. ("masa" gerçek öznedir)

7. İki farklı özne vardır: Gerçek (açık veya gizli) özne, sözde özne.
Ayşe mutfağı temizledi- Mutfağı temizledi.(o)- Mutfak temizlendi.
a. cümlede "Ayşe" kelimesi gerçek öznedir.
b. cümledeki "mutfak" kelimesi ise sözde öznedir.

8. Dolaylı tümleç yer tamlayıcısı olarak da adlandırılır.

9. Zarf tümlece zarf tamlayıcısı olarak da adlandırılır.

10. Cümledeki bir öge bir kelimeden oluşacağı gibi, kelime öbeğinden de oluşabilir.
Arkadaşımın annesi okul müdürüydü. Öğrencilerim çalışkan ve dürüst insanlardı.
Özne ...................... yüklem...............özne ...................yüklem

11. Bazı cümlelerde yüklem olmayabilir. Böyle cümlelere eksiltili (kesik) cümle denir.
Ancak yüklemin ne olduğu verilen kelimelerden anlaşılıyor olması gerekir.
Memura zam-Bu cümlede yüklem ‘geldi, geliyor’ şeklindedir.
Hırsıza suçüstü-Yüklemi ‘yapıldı’ anlamında.

12. ‘Nasıl?’ sorusunu yükleme sorarsak zarf tümlecini buluruz; isme sorarsak sıfatı buluruz.
Çalışkan insanlar işlerini çabucak yaparlar.
Nasıl insanlar? Cevap çalışkan. Bu kelime sıfattır. Nasıl yaparlar? Çabucak. Bu kelime
zarftır.

13. Bir cümle bir kelimeden de oluşabilir. “Ödevini yaptın mı?” “Yaptım.”
“Yaptım” kelimesi cümlenin tek ögesidir.

14.Cümleyi oluşturan kelimelerin tamamı bir ögeyi de oluşturabilir.
Çalışkan, dürüst, efendi bir insandı. Cümlede tek öge vardır: Yüklem.


15. Cümlenin yüklemi farklı türden kelimeler olabilir.
Derslerimiz çok çalıştık. (fiil)
Adam o anda deli gibiydi. (edat)
Bu yazıyı yazan kişi odur.(zamir)
Elmalar kırmızı kırmızıydı (ikileme)
Sonunda sen de öğretmenin gözüne girdin.(deyim)
Bayrağımızın rengi aldır. (isim)
En önemlisi de bolca kitap okumaktır. (isim fiil)
Başarıya koşanlar çalışan insanlardır. (sıfat)

16-Bir cümlede sözde özne olup olmadığını cümleye “onlar tarafından” sözcükleri ilave edilerek bulunur. Cümlenin anlamı bozulmuyorsa özne sözde öznedir.
Yollar bugün iyi temizlenmiş. Yollar kelimesi gerçek özne mi sözde özne mi?
Yollar bugün onlar tarafından iyi temizlenmiş. Cümle bozulmuyor. O zaman özne sözde öznedir.
Kitaplar çok yıpranmış, cümlesine bakalım
Kitaplar onlar tarafından çok eskimiş, cümlesi yanlış bir cümledir. Özne gerçek öznedir.

17-Hitap kelimeleri öge sayılmazlar.
Ali, buraya gel! Cümlesinde Ali öge değildir. “Gel” yüklemdir, özne ise 2. tekil şahıstır.

18-Gizli özneyi bulmanın yolu yüklemin önüne şahıs zamirleri getirmek yoluyla yapılır.
Görüyorum ki çok başarılısın. (ben) görüyorum, (sen) başarılısın.

19. Yüklemleri amaç, araç, birliktelik, neden yönlerinden tamamlayan ile, için ilgeçleriyle oluşmuş kelime öbekleri cümlenin ilgeç (edat) tümlecini oluşturur.

Çoçuk okula bisikletle geliyordu. "bisikletle" kelimesi edat tümlecidir.
Barış için çalışıyoruz. "Barış için" sözcükleri ,
Başarılı olmak için çalışmalıyız. "Başarılı olmak için" sözcük öbekleri edat tümlecini oluşturmaktadır.


  Puanı : 6.0 / 10 | Oy : 21 kişi | Toplam : 126

Bu yazıya puan ver..
» Üstadlar Özel Bölümü
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
» Alt-Kültür Başlıklar
Bi soru sor
İletişim