Toplumdusmani.Net *
Yeni

Yazıyı Gönderen: zeus
Gönderilme Tarihi: Thu, 13-Mar-2008
Okunma: 5105 kez
Yazı Boyutu: 41.46 KB

Fiiller

FİİLLER


FİİL: Varlıkların yaptıkları işleri, eylemleri, zaman ve kişiye bağlayarak anlatan kelimelere FİİL denir.
          Fiil olan sözcükte üç temel öğe vardır. 1. Eylem 2. Zaman 3. Kişi
          yaklaşıyordum, durmuştur, söylüyor, buldu (yaklaş, dur, söyle, bul) Bu kelimelerin fiil olup olmadıklarını anlamak için, en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) buluruz:
          Bulduğumuz bu köklere, mastar eki, "-mek, -mak" ekleriz. Eğer anlamlı kelimeler elde ediyorsak, bulduğumuz kelimeler fiil demektir.
          Örneğin; "göz" sözcüğüne "-mek, -mak" mastarını eklediğimizde "gözmek, gözmak" gibi anlamsız kelimeler oluşuyor. Demek ki "göz" sözcüğü fiil değildir.

Kök: Fillerin sonlarındaki bütün ekler atıldıktan sonra kalan anlamlı kısmına KÖK denir.

Çekimli FiilTaban KökSonucu
gördüm
seviyor
bilir
suluyor
gör
sev
bil
sula
bozulmadı
bozulmadı
bozulmadı
bozulmadı
: : FİİLLERDE ZAMAN : :
: : FİİLLERDE ŞAHIS : :
: : FİİL KİPLERİ : :
: : FİİL ÇEKİMLERİ : :
: : FİİLİMSİLER : :
: : EK FİİLLER : :
: : ÇATI BAKIMINDAN FİİLLER : :

[Ayrıntılar için yukarıdaki linklere tıklayın] [][][]

 

FİİLLERDE ZAMAN

          Dilimizde tek zamanlı ek almış fiiller olduğu gibi birden çok zaman veya kip eki almış fiiller de vardır. bunlar:
A. Basit Zamanlı Fiiller: Tek zaman eki almış fiillerdir. Türkçe'de geniş zamanla birlikte dört temel zaman bulunur.
1. Geçmiş Zaman: İş veya oluşun daha önceden, geçmişte yapıldığını bildiren zamandır. İkiye Ayrılır. İkiye Ayrılır:
a. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır:
          Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler.
          Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ...
b. Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak, kesinlik yoktur. Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir. Bu kip masallara yakışır.
          Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li geçmiş zamanı belirtirler.
          Okul bahçesinde üç tur koşmuş. Havalar soğuyunca üşütmüş...
2. Şimdiki Zaman: Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
          Ders çalışıyorum. Alış veriş yapıyorum.
3. Gelecek Zaman: Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
          Aynur tiyatroya gidecek. Birlikte eğleneceğiz.
4. Geniş Zaman: Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
          Akşamları trene binerim. Her gece oyun oynarım.
B. Birleşik Zamanlı Fiiller: Birden çok zaman veya kip eki almışlardır.
1. Hikâye: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "idim veya idi" getirilerek yapılır.
          bak (ı) + yor + idi __ bakıyordu
          al + mış + idim __ almıştım

2. Rivayet: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "imişim, imiş" getirilerek yapılır.
          bak (ı) + yor + imiş __ bakıyormuş
          al + acak + imiş __ alacakmış

3. Şart: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "isem, ise" getirilerek yapılır.
          bak (ı) + yor + isem __ bakıyorsam
          al + acak + ise __ alacaksa
[][][]

 

 

FİİLLERDE ŞAHIS

          Fiillerin belirttiği iş, oluş veya hareket bir şahsa bağlıdır. Bunu fiilin aldığı ekten ve fiile yönelttiğimiz sorudan anlarız.
__ Geldim
__ Kİm geldi?
__ Ben (I. tekil şahıs)
 gel
fiil kökü
-di
zaman eki
-m
şahıs eki
__geldim
  • Aşağıda "gelmek" fiilinin şahıslara göre çekimi yapılmıştır:
    Fiil kökü Zaman eki Şahıs eki   
    gel
    gel
    gel
    gel
    gel
    gel
    +
    +
    +
    +
    +
    +
    di
    di
    di
    di
    di
    di
    +
    +
    +
    +
    +
    +
    m
    n
    -
    k
    niz
    ler
    --
    --
    --
    --
    --
    --
    geldim
    geldin
    geldi
    geldik
    geldiniz
    geldiler
    (I. tekil şahıs)
    (II. tekil şahıs)
    (III. tekil şahıs)
    (I. çoğul şahıs)
    (II. çoğul şahıs)
    (III. çoğul şahıs)





    [][][]

 

 

FİİL KİPLERİ

          Fiillerde zaman, şahıs veya dilek bildiren, ek almış biçimlerine KİP denir. Dilimizde fiil kipleri ikiye ayrılır:

A. Haber Kipleri: Haber kipleri işin, oluşun veya hareketin zaman ve şahsa bağlı olarak meydana geldiğini bildiren kiplerdir. Bunlara BİLDİRME KİPLERİ de denir.
1. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır:
          Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler.
          Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ...
2. Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak, kesinlik yoktur. Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir. Bu kip masallara yakışır.
          Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li geçmiş zamanı belirtirler.
          Okul bahçesinde üç tur koşmuş. Havalar soğuyunca üşütmüş...
3. Şimdiki Zaman Kipi: Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
          Ders çalışıyorum. Alış veriş yapıyorum.
Şimdiki zaman kipinin eki "-yor" fiillere hiç değişikliğe uğramadan eklenir.
4. Gelecek Zaman Kipi: Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
          Aynur tiyatroya gidecek. Birlikte eğleneceğiz.
Gelecek zaman kipinin ses uyumuna göre "-ecek, -acak" tır
5. Geniş Zaman Kipi: Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
          Akşamları trene binerim. Her gece oyun oynarım.
Gelecek zaman kipinin ekleri "-ar, -er, -ır, -ir, -or, -ör, ur, -ür, -r" dir.

B. Dilek Kipleri: Bir eylemin yapılması ya da bir oluşun meydana gelmesini dilek anlamı vererek anlatan kiplerdir. Dörde ayrılır:
1. Gereklilik Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin gerekliliğini anlatır. Ekleri ses uyumuna göre "-meli, -malı" dır.
          Haftada bir kitap okumalıyım
          Kestikten sonra affımı istirham etmelisin
2. İstek Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin yapılmasının, olmasının istendiğini belirten kiptir. Ekleri ses uyumuna göre "-e, -a" dır
          Şimdi affını yazayım
          İstirhamım kabul olunmazsa, kendi başımın kesilmesini isteyeyim.
3. Dilek Şart Kipi: Bir dilek ve şartın anlamı bulunmaktadır. İş veya oluşun, hareketin meydan gelmesi bir şarta bağlıdır. Ekleri ses uyumuna göre "-se, -sa" dır.
          Babam gelirse gideceğiz
          Okusa da babası gibi, adam olsa.
4. Emir Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin olmasını, yapılmasını veya yapılmamasını emretmek için kullanılır.
          Hayır bey, hayır!... Padişahın emrinden çıkma. Beni kes... Kestikten sonra affımı istirham et.
İnsan kendine emir veremeyeceğinden bu kipin birinci tekil ve çoğul şahısları yoktur. [][][]

 

FİİL ÇEKİMLERİ


Basit Zamanlı Fiillerin Çekimleri:

Birleşik Zamanlı Fiiller: Basit zamanlı bir fiilin, ikinci bir zaman eki almasıyla meydana gelen fiillere BİRLEŞİK ZAMANLI FİİL denir. Bileşik zamanlı fiiller üçe ayrılır:

1. Hikaye Bileşik Zamanı: Eki "-di" dir.
          okumuştu, yapsaydı, çıkmıştı, yapmalı idik...
2. Rivayet Bileşik Zamanı: Eki "-miş" tir.
          söyleyecekmiş, gidiyormuşsunuz, dönmeliymişim...
3. Şart Bileşik Zamanı: Eki "-se, -sa" dır
          alırsam, yaparsam, bilmezsen, gördülerse...

Fiillerin Olumsuz ve Soru Şekilleri:
Olumlu Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapıldığını veya yapılabileceğini bildiren fiillere, olumlu fiil denir.
          Resim yapacağım (Olumlu fiil)
Olumsuz Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapılmadığını veya yapılmayacağını bildiren fiillere, olumsuz fiil denir.
          Resim yapmayacağım (Olumsuz fiil)
Fiillere olumsuzluk anlamını "-me, -ma" ekleri vermektedir. [][][]

 

Basit Zamanlı Fiilerin Çekimi

Okumak fiilini haber kiplerine göre çekelim.
-di'li Geçmiş Zaman    -miş'li Geçmiş Zmana

kök

 

z.e

 

ş.e

      

kök

 

z.e

 

ş.e

  
oku
oku
oku
oku
oku
oku
+
+
+
+
+
+
du
du
du
du
du
du
+
+
+
+
+
+
m
n
-
k
nuz
lar
__
__
__
__
__
__
okudum
okudun
okudu
okuduk
okudunuz
okudular
    oku
oku
oku
oku
oku
oku
+
+
+
+
+
+
muş
muş
muş
muş
muş
muş
+
+
+
+
+
+
um
sun
-
uz
sunuz
lar
__
__
__
__
__
__
okumuşum
okumuşsun
okumuş
okumuşuz
okumuşsunuz
okumuşlar
Şimdiki Zaman (Eki: -yor)  Gelecek Zaman (Eki: -ecek, -acak)
oku
oku
oku
oku
oku
oku
+
+
+
+
+
+
yor
yor
yor
yor
yor
yor
+
+
+
+
+
+
um
sun
-
uz
sunuz
lar
__
__
__
__
__
__
okuyorum
okuyorsun
okuyor
okuyoruz
okuyorsunuz
okuyorlar
  oku
oku
oku
oku
oku
oku
+
+
+
+
+
+
y
y
y
y
y
y
+
+
+
+
+
+
acak
acak
acak
acak
acak
acak
+
+
+
+
+
+
ım
sın
-
ız
sınız
lar
__
__
__
__
__
__
okuyacağım
okuyacaksın
okuyacak
okuyacağız
okuyacaksınız
okuyacaklar

Geniş Zaman (Eki: -ir, -er)

           
kök z.e ş.e    kök z.e ş.e    
oku
oku
oku
+
+
+
r
r
r
+
+
+
um
sun
-
__
__
__
okurum
okursun
okur
  oku
oku
oku
+
+
+
r
r
r
+
+
+
uz
sunuz
lar
__
__
__
okuruz
okursunuz
okurlar
  

 

FİİLİMSİLER

          Aslında fiil oldukları halde cümle içinde çekimli halde bulunmayan, fiile benzeyen, ama fiillerin görevini yapmayan kelimelere FİİLİMSİ denir.
          Bir cümlede ne kadar fiilimsi varsa o kadar cümlecik vardır. Çünkü her fiilimsi bir yan cümlecik oluşturur. Çekimli fiilin bulunduğu gruptaki kelimeler temel cümleciği meydana getirirler.

          Fiilimsiler: a) İsim - fiil b) Sıfat - fiil c) Bağ - fiil olmak üzere üçe ayrılır.

1. İsim - Fiiler: Fiil kök ve gövdelerine eklenen "-me, -mek, -iş" ekleri sonucu meydana gelirler. Fiillerin isim gibi kullanılabilen şekilleridir. İsim - fiiller; hem bir eylemin adı oldukları için isim, hem de özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil olan kelimelerdir.
          Çalışmak zorundayım.
          Bütün sorunları anlaşma yoluyla çözebiliriz.
2. Sıfat - Fiiler: Varlıkları niteledikleri için sofat, yan cümlecik kurdukları için de fiil sayılan kelimelerdir.
Sıfat - fiil türeten ekler: "-en, -er, --acak, -miş, -dik, -esi ..." gibi
          Çalışkan insandan zarar gelmez.
          Olacak işin peşinden koşulur.
          Geçmiş günlerimi çok arıyorum.
3. Bağ - Fiiler: Birleşik bir cümlede iki cümleyi bağladıkları için bağlaç; özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil sayılan kelimelerdir. Bağ fiillere "ulaç" da denir. Çekim ekleri almazlar. Cümlede zarf olarak kullanılırlar.
Bağ fiiller şu eklerle türerler: "-ip, -arak, -ınca, -ma, -ken, -dan, -dıkça, -dikçe ..."
          Canım sağ oldukça hiçbir şey beni yıldıramaz.
          İşe gireli gece gündüz çalışıyorum.
          Sen gelince ben giderim. [][][]

 

EK FİİLLER

          İsim soylu kelimelerin sonlarına eklenen ve onları çekimli hale getiren eklere, EK-FİİL EKİ denir.
          Ek fiilin dört çeşit zamanı vardır:
1. Olayların her zaman olabileceğini belirten geniş zaman anlamı:2. Ek - fiilin hikâyesi geçmiş zaman anlamı verir:3. Ek - fiilin rivayeti başkasından duyulan şekildeki anlatımlar için kullanılır.4. Ek - fiilin şartı, şart anlamı verir:
çocuğum
çocuksun
çocuktur (çocuk)
çocuğuz
çocuksunuz
çocuklar
çocuktum
çocuktun
çocuktu
çocuktuk
çocuktunuz
çocuktular
çocukmuşum
çocukmuşsun
çocukmuş
çocukmuşuz
çocukmuşsunuz
çocukmuşlar
çocuksam
çocuksan
çocuksa
çocuksak
çocuksanız
çocuksalar

[][][]

 

 

ÇATI BAKIMINDA FİİLLER

 Çatı Bakımından Fiiller 
Etken - Edilgen Fiiller Geçişli - Geçişsiz Fiiller
Cümlenin yüklemi özne alıyorsa etken, almıyorsa edilgendir. Cümlenin yüklemi nesne alıyorsa geçişli, almıyorsa geçişsizdir.


Etken - Edilgen Fiiller: Cümlede mutlaka özne ile birlikte kullanılan fiillere etken fiil, bazı fiiller, cümlede özne almadan kullanılır, bu çeşit fiiller edilgen fiil denir.

Geçişli - Geçişsiz Fiiller: Dilimizde bu fiiller mutlaka özne istedikleri gibi nesne de isterler. Nesne almak zorunda olan fiillere geçişli fiil, fiili nesne almadan kullanılan fiillere de geçişsiz fiil denir. [][][]




Basit Zamanlı Fiiller

Basit Zamanlı Fiiller: Tek zaman eki almış fiillerdir. Türkçe'de geniş zamanla birlikte dört temel zaman bulunur. 1. Geçmiş Zaman: İş veya oluşun daha önceden, geçmişte yapıldığını bildiren zamandır. İkiye Ayrılır. İkiye Ayrılır: a. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır: Fiillerde bulunan "-di, -du,  » Devamini Oku

Türemiş Fiiller

Ad ya da eylem tabanlarına yapım eki getirilerek oluşturulan eylemlerdir. * Gösteri saat 20.00'de başlıyormuş, biraz hızlanalım. * Bu sıcakta hepimiz susamıştık. * Çayımızı demlediler. * Bir kedi miyavlıyordu uzaklarda. Not: Bir eylemi yapı bakımından incelerken her şeyden önce söz konusu eylemi buluyoruz. Mastarlı biçiminde söylüyoruz ve söylediğimiz kısmı inceliyoruz. Not: Yansımalar  » Devamini Oku

Fiillerde Kip (Anlam) Kayması

Bir kipin, bir başka kip yerine kullanılmasıdır. Bir başka ifadeyle; fiilin, çekimlenişine göre taşıması gereken anlamının dışına çıkmasıdır. Bu anlam değişiminin daha iyi anlaşılması için, kiplerin temel anlamlarını bilmemiz gerekir: -yor (Şimdiki zaman eki): Anlatışla eylemin aynı anda yapıldığını ifade eder: Kardeşim, kendi odasında ders çalışıyor. (Cümlenin söyleniş anında "ders ça­lışm  » Devamini Oku

Basit Fiiller

Yapım eki almamış, başka sözcüklerle öbekleşmemiş ve birleşmemiş fiillerdir. Bunlar kök halindedir. Sadece çekim ekleri alabilir. Türkçemiz fiil yönünden oldukça zengindir, bunların pek çoğu basit yapılıdır; bun­lar da genellikle tek hecelidir: gel, git, bak... Aşağıdaki cümlelerde kullanılan eylemleri inceleyelim: * Saat üçte burada ol, parayı sana vereceğim. * Bilmeden seni kırdım, özür  » Devamini Oku

Anlamına Göre Fiiller

Fiiller anlam özelliklerine göre üçe ayrılırlar. 1. Kılış Fiilleri Özellikleri: • Özneden başka bir varlık gereklidir.(nesne) • İşin gerçekleşmesinde özne etkilidir. Örnekler: Çoban, hayvanları besledi. Sınıfın kapısını boyadı. Onları yolundan çevirdim. Hırsızları sokağın başına kadar kovaladı. Şiiri çocuk okumuş. Konuyu tahtaya yazdık. Piknikte etleri o pişirdi.   » Devamini Oku

İşteş Çatılı Fiiller (Eylemler)

Birden fazla özne tarafından aynı zamanda, karşılıklı veya birlikte yapılan fiillere “işteş fiil” denir. Kök veya gövde durumundaki fiillere “-iş” eki getirilerek işteş fiiller türetilir.dövmek → dövüşmek, kaç → kaçışmak, öpmek → öpüşmek, ağlamak → ağlaşmak NOT: Bazı adlara “-leş” eki getirilerek de işteş fiiller türetilir.şaka &#  » Devamini Oku

Fiillerde Çatı

ÇATI: (Türkçede fiil çatıları konusundaki tartışmalar henüz devam etmekte­dir. Bu tartışmalar sonuçlanıncaya kadar, gelenekleşmiş bilgiler hatırlatılacaktır.) Fiilin anlam bakımından özneye ve nesneye göre olan bağlantısına çatı denir. Buna göre fiiller, öznelerine ve nesnelerine göre iki grupta değerlendirilirler: 1. Özneye göre fiiller: a) Etken fiil: Özne alan, öznenin yaptığı işi gös  » Devamini Oku

Birleşik Fiiller

En az iki sözcüğün, birleşerek veya öbekleşerek oluşturduğu eylemlerdir. Birleşik eylemler farklı yöntemlerle oluşturulabilir: Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller: "Etmek, eylemek, olmak ve kılmak" yar­dımcı fiilleri ad soylu bir sözcükle bir eylemi birlikte ifade edecek şekilde öbekleşir, birleşik fiil oluşturur. * Sizin görüşlerinizi kabul etmiyorlar. * Teşekkür ederim, diyerek ya  » Devamini Oku

Fiillerin Olumsuz ve Soru Şekilleri

Fiillerin Olumsuz ve Soru Şekilleri: Olumlu Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapıldığını veya yapılabileceğini bildiren fiillere, olumlu fiil denir. Resim yapacağım (Olumlu fiil) Olumsuz Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapılmadığını veya yapılmayacağını bildiren fiillere, olumsuz fiil denir. Resim yapmayacağım (Olumsuz fiil) Fiillere olumsuzluk anlamını "-me, -ma"   » Devamini Oku

Birleşik Zamanlı Fiiller

Birleşik Zamanlı Fiiller: Birden çok zaman veya kip eki almışlardır. 1. Hikâye: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "idim veya idi" getirilerek yapılır. bak (ı) + yor + idi __ bakıyordu al + mış + idim __ almıştım 2. Rivayet: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "imişim, imiş" getirilerek yapılır. bak (ı) + yor + imiş __ bakıyormuş al + acak + imiş __  » Devamini Oku

 
Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık

Resimleri

Sunumları

Henüz bu yazıya eklenmiş dosya (powerpoint,pdf,word) bulunmamaktadır.

Videoları

Henüz bu yazıya eklenmiş video bulunmamaktadır.
» Üstadlar Özel Bölümü
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
» Alt-Kültür Başlıklar

Çıkış yapmak istediğine emin misin?

Evet Vazgeç