Anasayfa > Sözlük > B > Bağlam


Reklamlar
1. Cinsleri ayrı ya da birbirlerine yakın olan şeylerin bir arada bağlanmışı, demet, deste.
2. Bir koşuttaki dörtlüklerin herbiri.
3. Herhangi bir olayda, olaylar durumlar ilişkiler örgüsü ya da bağlantısı.
4. Dilbilgisinde, önce veya sonra gelen kelimeyi etkileyen belirleyen birim ya da birimler bütünü. erkek veya kadın adı olarak kullanılır.

Bağlam Nedir


Türkçe Sözlük bağlam için şu karşılıkları veriyor:
1.Herhangi bir olguda olaylar, durumlar, ilişkiler örgüsü veya bağlantısı, kontekst.
2-Bir dilbirimini çevreleyen, ondan önce ve sonra gelen, birçok durumda söz konusu birimi etkileyen birim veya birimler bütünü.

Bağlamın, bir dilbilim terimi olarak yukarıdaki anlamlarıyla ele alıyoruz. Çünkü anlamlı en küçük dilbilimi olan kelimeler (göstergeler), bir bağlamda anlam ve değer kazanır. Bunu şöyle açıklayabiliriz:

Tahtada "el" kelimesinin yazılı olduğunu varsayalım. Acaba bu kelimenin gerçek anlamda mı yoksa mecaz anlamda mı; tutma organı mı yoksa, "yabancı" karşılığında mı kullanıldığını söyleyebilir miyiz? Elbette söylemeyiz; çünkü bu kelime bir bağlamdan (ortamdan) yoksundur. Kelimenin hangi anlamı yüklendiğini biz ancak bir bağlamla anlayabiliriz. Bu, bütün dil göstergeleri için geçerlidir.

El elin eşeğini türkü söyleyerek arar.
Bir elin nesi var iki elin sesi var.
Elini ve dilini kötülüklerden koru.
Ellerini yıkamadan sofraya oturma.
Başkasına el açacağına git, çalış ve ekmeğini kendin kazan.

Yukarıdaki cümlelerde el kelimesi; hem yabana hem tutma organı anlamlarında hem de mecaz olarak bir deyim içinde kullanılmıştır. Biz cümleleri okuduktan soma bu kelimenin hangi anlamda kullanıldığını anlarız.

Buradan bağlamla ilgili genel bir sonuca ulaşabiliriz. O da "kelimelerin anlamları yoktur; kullanımları vardır." Yani biz kelimeye hangi anlam yüklersek ( gerçek, mecaz, kinaye vs.) kelime o anlama gelir. Bu da bağlamla ilgilidir.

Bağlam, sadece kelimelerin anlaşılması ile sınırlı bir şey değildir; ses, hareket, imaj, resim gibi birçok olgu ve durumun anlaşılması, yanlış anlaşılması veya hiç anlaşılmaması gene bağlamla ilgilidir. Örneğin; öğretmenin sınıfta masaya kalemle vurması öğrencilere bir uyarı anlamı taşır ve öğrenciler bundan, "Susunuz, dinleyiniz, konuşmayınız, dikkat ediniz, buraya bakınız." vb. anlamlar çıkanr. Oysa bu hareketin yukarıda sıralanan durumlarla ilgili bir anlamı yoktur.

Bir el hareketi yolun kenarında otostop veya araçları durdurma anlamına gelirken başka bir yerde bu hareket aynı anlama gelmediği gibi anlamsız bulunabilir, hatta bu hareketten kötü bir anlam bile çıkarılabilir. Örneğin; savaş filmlerinde beyaz mendil (bez) sallamak teslim olmayı, ateşkesi işaret ederken; bu hareket sokak ortasında aynı anlama gelmez. Örnekleri çoğaltabiliriz. Bütün bunlar bizi göstergelerin ancak bağlamıyla bir değer ve anlam taşıdıklan sonucuna götürür.

Bir dilbilimi olarak aşağıdaki göstergeleri inceleyelim:
Şehit olmak, ölmek, vefat etmek, hayata gözlerini yummak, dünyasını değiştirmek, gebermek, tahtalı köye gitmek, Mevlasına kavuşmak, eşek cennetini boylamak...Bütün bu kelime grupları; "ruhun bedeni terk etmesi" ortak paydasında birleşmektedir. Ancak anlam bakımından birbirine benzeyen bu kelimelerin hiçbiri diğerinin yerine kullanılamaz. Bu kelimelerden birini kullanmaya kalktığımızda onunla anlam birlikteliği kuracak olan kelimeler de değişir. Aynı bağlamda yer alabilecek (eş anlamlı) olanlar dışında hepsi kendi bağlamını kendi seçer. Yani ölümü kutsal bir dava uğrunda olan kişi için şehit olmayı kullanırız; bu kelimeyi kullandığımız cümlede diğer kelimeler de bağdaşıklık ilişkisi kurar. Örneğin; şehit olan bir kişi için tahtalı köye gitti, eşek cennetini boyladı gibi argolar kullanmayız. Görüldüğü gibi ölen kişinin aynı dinden, aynı kültürden olması, sadece onun için kullanacağımız kelimeyi değil bağlamı da belirlemektedir. Kimse İstiklal Savaşı'nda Türklerle savaşırken ölen veya Hz.Peygamberle Bedir'de karşı karşıya savaşırken öldürülen birinin ölümü için gelişi güzel bir kelime kullanmaz; bunun gibi öldüren için de "katil" sıfatını değil ''kahraman" sıfatını kullanır.

Her millet, günlük hayatında, her duruma uygun bir söz kalıbı geliştirmiştir. Selamlaşma, hediye verme, kızma gibi durumlarda insanlar, içinde yaşadıkları toplumun kalıplaşmış kelime ve kavramlannı kullanarak ona uygun jest ve mimiklerle karşılık verir.

Uzun zaman başka kültürlerin içinde kalan kişilerde de görülen bu duruma, ülkemizde kalan futbolcu ve antrenörlerin (çalıştırıcılann) konuşmalarını, hâl ve tavırlannı örnek olarak verebiliriz. Bu durum aynı zamanda zihniyetin de nasıl belirlendiğini gösteren iyi bir örnektir. Çünkü o kişilerin, Müslüman olmamalarına rağmen sevinç, öfke ve beklenti gibi durumlarda Türk kültürüne dinden geçmiş kavramları kullandıklarını görüyoruz. İnşallah, maşallah gibi. Oysa bu kelimeler bağlama göre değer kazanan kavramlardır.

Örneğin; 'Bismillah' işe başlarken söylenen bir sözdür.

Bağlamla İlgili Etkinlik ve Soru Örnekleri


Kültürel özellik kazanmış olan aşağıdaki kelimeleri uygun davranışlarla (bağlam) eşleştiriniz:

Sözler: Hay Allah, İllallah, Evellallah, İnşallah, Alimallah, Ya Allah, Vallah Billâh, Fesuphanallah, Hasbünallah, Allah be, Maşallah, Bismillah, Allah Allah

Bağlamları: işe başlarken, işi başaramazsak, pes edersek, iş canımızı sıkarsa, daha çok sıkarsa, taahhüt, şaşınrsak, kendimize güvenirsek, azmedersek, sonuna kadar gitmek istersek, rahatlarsak veya iş istediğimiz gibi sonuçlanırsa, işe başlamadan önce dikkat edilirse bu birimler aynı zamanda zihniyeti gösteren birimlerdir. Başlangıçta dine ait olan bu birimler gittikçe kültürel bir değer olmuş ve davranışlarımızı izah eder hale gelmiştir.

Birimler sözlüklerde farklı, kullanımda farklı değer kazandıkları için dil-söz ayrımını da örnekler özelliktedir.

Etkinlik -1
Taburcu olmak
Terhis olmak
Tezkere almak
Tahliye olmak
Tatil olmak

göstergelerinin anlamlarını araştırınız. Bu göstergeleri cümle içinde kullanınız. Göstergelerin İçinde bulundukları bağlamı (bir anlam oluşturmak için yanına aldığı diğer kelimeleri nasıl belirlediğini) açıklayınız.

Etkinlik - 2
ÖSS'de çıkmış sorular İçinden sözcükte anlam ve deyimler konusunu tarayınız. Cümlede kelimelerin gerçek veya mecaz anlamda kullanılıp kullanılmadığıyla ilgili sorular bulunuz ve çözümleyiniz.

Etkinlik - 3
İstiklal Marşı'nın yedinci kıtasında geçen kelimelerden hangilerinin gerçek, hangilerinin mecaz anlamda kullanıldığını söyleyiniz. Bulduğunuz mecaz anlamlı kelime ve kelime gruplarını gerçek anlamda yorumlamaya çalışınız. Anlamın bundan nasıl etkilendiğini söyleyiniz. Bunun bağlamla ilgisini açıklayınız.

Etkinlik - 4
Yüz, göz, ayak kelimeleri ile ilgili beşer tane deyim bulunuz. Deyimleri birer cümlede kullanınız. Deyimlerin cümle içinde diğer kelimeleri nasıl belirlediğini, etkilediğini açıklayınız.

Kaynak: Türk Edebiyatı Öğretmen El Kitabı/ Kâmil Yeşil

Bağlam | Ekleyen: | Tarih: 03-Mar-2012 15:25. | Bu yazı 36144 kez okundu..

Bağlam ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Bağlama Ulacı

Devamini Oku
Eylemden -ip (-ip, -üp, -up; -ip, -ip ...) yapım ekiyle türetilir. Bağlaca en yakın ulaçtır. * Sandallara binip gittiler. (... bindiler ve gittiler.) * Kır at, yanımızdan süzülüp geçti. (... süzüldü ve geçti.) * Dişimi sıkıp dayandım. (... sıktım ve dayandım) * Toplantıya katılıp katılmamak elinizde. (... katılmak veya katılmamak...) Not: Bağlama ulacı, çekimli fiillerle öbekleşerek sürerlik bileşik fiili oluşturabilir. * Şu adam niçin bize bakıp duruyor. * Bu hep böyle sürüp gidecek sanma. * Ayıyla burun buruna gelince donup kalm...

Ağır ve Açık Kelimelerini Farklı Bağlamlarda Kullanınız

Devamini Oku
Soru : "Ağır" ve "açık" kelimelerini faklı bağlamlarda, birer cümle içinde kullanınız? Örnekler: Bu çuval çok ağirmiş. Çok ağir sözler söyledi. Kapi açik kalmiş. Açik sözlü bir arkadaşti. Babam o kadar ağır konuştu ki dövse daha iyiydi. Annemin pazardan aldıkları çok ağırdı, tasıyamadım. Bu kadar açık sözlü olmana gerek yok güzelim. Herkes kitaplarının 112. sayfasını açsın. Daha önce hiç bu kadar açık bi elbise görmemiştim....

 
Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık
zeus
Tarih: 15:25:58 01.14.2011  Güncelleme: 15:25:58 01.14.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Cevaben: bağlam

Türkçe Sözlük bağlam için şu karşılıkları veriyor:
1.Herhangi bir olguda olaylar, durumlar, ilişkiler örgüsü veya bağlantısı, kontekst.
2-Bir dilbirimini çevreleyen, ondan önce ve sonra gelen, birçok durumda söz konusu birimi etkileyen birim veya birimler bütünü.

Bağlamın, bir dilbilim terimi olarak yukarıdaki anlamlarıyla ele alıyoruz. Çünkü anlamlı en küçük dilbilimi olan kelimeler (göstergeler), bir bağlamda anlam ve değer kazanır. Bunu şöyle açıklayabiliriz:

Tahtada "el" kelimesinin yazılı olduğunu varsayalım. Acaba bu kelimenin gerçek anlamda mı yoksa mecaz anlamda mı; tutma organı mı yoksa, "yabancı" karşılığında mı kullanıldığını söyleyebilir miyiz? Elbette söylemeyiz; çünkü bu kelime bir bağlamdan (ortamdan) yoksundur. Kelimenin hangi anlamı yüklendiğini biz ancak bir bağlamla anlayabiliriz. Bu, bütün dil göstergeleri için geçerlidir.

El elin eşeğini türkü söyleyerek arar.
Bir elin nesi var iki elin sesi var.
Elini ve dilini kötülüklerden koru.
Ellerini yıkamadan sofraya oturma.
Başkasına el açacağına git, çalış ve ekmeğini kendin kazan.

Yukarıdaki cümlelerde el kelimesi; hem yabana hem tutma organı anlamlarında hem de mecaz olarak bir deyim içinde kullanılmıştır. Biz cümleleri okuduktan soma bu kelimenin hangi anlamda kullanıldığını anlarız.

Buradan bağlamla ilgili genel bir sonuca ulaşabiliriz. O da "kelimelerin anlamları yoktur; kullanımları vardır." Yani biz kelimeye hangi anlam yüklersek ( gerçek, mecaz, kinaye vs.) kelime o anlama gelir. Bu da bağlamla ilgilidir.

Bağlam, sadece kelimelerin anlaşılması ile sınırlı bir şey değildir; ses, hareket, imaj, resim gibi birçok olgu ve durumun anlaşılması, yanlış anlaşılması veya hiç anlaşılmaması gene bağlamla ilgilidir. Örneğin; öğretmenin sınıfta masaya kalemle vurması öğrencilere bir uyarı anlamı taşır ve öğrenciler bundan, "Susunuz, dinleyiniz, konuşmayınız, dikkat ediniz, buraya bakınız." vb. anlamlar çıkanr. Oysa bu hareketin yukarıda sıralanan durumlarla ilgili bir anlamı yoktur.

Bir el hareketi yolun kenarında otostop veya araçları durdurma anlamına gelirken başka bir yerde bu hareket aynı anlama gelmediği gibi anlamsız bulunabilir, hatta bu hareketten kötü bir anlam bile çıkarılabilir. Örneğin; savaş filmlerinde beyaz mendil (bez) sallamak teslim olmayı, ateşkesi işaret ederken; bu hareket sokak ortasında aynı anlama gelmez. Örnekleri çoğaltabiliriz. Bütün bunlar bizi göstergelerin ancak bağlamıyla bir değer ve anlam taşıdıklan sonucuna götürür.

Bir dilbilimi olarak aşağıdaki göstergeleri inceleyelim:
Şehit olmak, ölmek, vefat etmek, hayata gözlerini yummak, dünyasını değiştirmek, gebermek, tahtalı köye gitmek, Mevlasına kavuşmak, eşek cennetini boylamak...Bütün bu kelime grupları; "ruhun bedeni terk etmesi" ortak paydasında birleşmektedir. Ancak anlam bakımından birbirine benzeyen bu kelimelerin hiçbiri diğerinin yerine kullanılamaz. Bu kelimelerden birini kullanmaya kalktığımızda onunla anlam birlikteliği kuracak olan kelimeler de değişir. Aynı bağlamda yer alabilecek (eş anlamlı) olanlar dışında hepsi kendi bağlamını kendi seçer. Yani ölümü kutsal bir dava uğrunda olan kişi için şehit olmayı kullanırız; bu kelimeyi kullandığımız cümlede diğer kelimeler de bağdaşıklık ilişkisi kurar. Örneğin; şehit olan bir kişi için tahtalı köye gitti, eşek cennetini boyladı gibi argolar kullanmayız. Görüldüğü gibi ölen kişinin aynı dinden, aynı kültürden olması, sadece onun için kullanacağımız kelimeyi değil bağlamı da belirlemektedir. Kimse İstiklal Savaşı'nda Türklerle savaşırken ölen veya Hz.Peygamberle Bedir'de karşı karşıya savaşırken öldürülen birinin ölümü için gelişi güzel bir kelime kullanmaz; bunun gibi öldüren için de "katil" sıfatını değil ''kahraman" sıfatını kullanır.

Her millet, günlük hayatında, her duruma uygun bir söz kalıbı geliştirmiştir. Selamlaşma, hediye verme, kızma gibi durumlarda insanlar, içinde yaşadıkları toplumun kalıplaşmış kelime ve kavramlannı kullanarak ona uygun jest ve mimiklerle karşılık verir.

Uzun zaman başka kültürlerin içinde kalan kişilerde de görülen bu duruma, ülkemizde kalan futbolcu ve antrenörlerin (çalıştırıcılann) konuşmalarını, hâl ve tavırlannı örnek olarak verebiliriz. Bu durum aynı zamanda zihniyetin de nasıl belirlendiğini gösteren iyi bir örnektir. Çünkü o kişilerin, Müslüman olmamalarına rağmen sevinç, öfke ve beklenti gibi durumlarda Türk kültürüne dinden geçmiş kavramları kullandıklarını görüyoruz. İnşallah, maşallah gibi. Oysa bu kelimeler bağlama göre değer kazanan kavramlardır.

Örneğin; 'Bismillah' işe başlarken söylenen bir sözdür.

Bağlamla İlgili Etkinlik ve Soru Örnekleri
Kültürel özellik kazanmış olan aşağıdaki kelimeleri uygun davranışlarla (bağlam) eşleştiriniz:

Sözler: Hay Allah, İllallah, Evellallah, İnşallah, Alimallah, Ya Allah, Vallah Billâh, Fesuphanallah, Hasbünallah, Allah be, Maşallah, Bismillah, Allah Allah

Bağlamları: işe başlarken, işi başaramazsak, pes edersek, iş canımızı sıkarsa, daha çok sıkarsa, taahhüt, şaşınrsak, kendimize güvenirsek, azmedersek, sonuna kadar gitmek istersek, rahatlarsak veya iş istediğimiz gibi sonuçlanırsa, işe başlamadan önce dikkat edilirse bu birimler aynı zamanda zihniyeti gösteren birimlerdir. Başlangıçta dine ait olan bu birimler gittikçe kültürel bir değer olmuş ve davranışlarımızı izah eder hale gelmiştir.

Birimler sözlüklerde farklı, kullanımda farklı değer kazandıkları için dil-söz ayrımını da örnekler özelliktedir.

Etkinlik -1
Taburcu olmak
Terhis olmak
Tezkere almak
Tahliye olmak
Tatil olmak

göstergelerinin anlamlarını araştırınız. Bu göstergeleri cümle içinde kullanınız. Göstergelerin İçinde bulundukları bağlamı (bir anlam oluşturmak için yanına aldığı diğer kelimeleri nasıl belirlediğini) açıklayınız.

Etkinlik - 2
ÖSS'de çıkmış sorular İçinden sözcükte anlam ve deyimler konusunu tarayınız. Cümlede kelimelerin gerçek veya mecaz anlamda kullanılıp kullanılmadığıyla ilgili sorular bulunuz ve çözümleyiniz.


Etkinlik - 3
İstiklal Marşı'nın yedinci kıtasında geçen kelimelerden hangilerinin gerçek, hangilerinin mecaz anlamda kullanıldığını söyleyiniz. Bulduğunuz mecaz anlamlı kelime ve kelime gruplarını gerçek anlamda yorumlamaya çalışınız. Anlamın bundan nasıl etkilendiğini söyleyiniz. Bunun bağlamla ilgisini açıklayınız.

Etkinlik - 4
Yüz, göz, ayak kelimeleri ile ilgili beşer tane deyim bulunuz. Deyimleri birer cümlede kullanınız. Deyimlerin cümle içinde diğer kelimeleri nasıl belirlediğini, etkilediğini açıklayınız.

Kaynak: Türk Edebiyatı Öğretmen El Kitabı/ Kâmil Yeşil
Cevapla
zeus
Tarih: 15:26:40 01.14.2011  Güncelleme: 15:26:40 01.14.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Cevaben: Bağlam Nedir ?

Bir sözcüğün cümle, cümlenin paragraf, paragrafın metin içindeki yerini belirleyen, ondan önce veya sonra gelen sözkonusu sözcük, cümle ya da paragrafın anlamını, değerini belirleyen öğeler bütünü.
Cevapla
zeus
Tarih: 15:27:25 01.14.2011  Güncelleme: 15:27:25 01.14.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Cevaben: Bağlam Örnekleri

Bağlam:
Bir göstergenin öteki öğelerle birlikte ve onlarla birleşerek bütünleşerek onların da yardımıyla bir kavramı yansıtmasıdır.
Göstergelerin bağlı bulunduğu tüm öğelerin oluşturduğu bütüne verilen addır.

Örneğin /
Kalkmak göstergesi: Bulunduğu yerden yükselmek.(Sınıfta üç el kalktı.)
Tren kalktı(Hareket etmek.)
Ahmet kalktı giyiniyor.(Uyanmak)
Kanun kalktı.(Yürürlüğü sona ermek.)
Cevapla
zeus
Tarih: 15:28:10 01.14.2011  Güncelleme: 15:28:10 01.14.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Bağlam Nedir?

Dil bilimin diğer bilimsel disiplin ve Düşünce sistemlerine armağanı olan bağlam terimi, di*ğer sosyal bilim disiplinlerinde de, bir lerim veya ifadeye anlamını veren dış şartları ve çev*reyi dile getirir.

Dil bilimde bağlam, bir ifade veya metinde belirli bir lingüistik birimi inceleyen ve takip eden seslerin, Kelimelerin veya ibarelerin oluş*turduğu bütün anlamına gelir. Buna göre, ko*nuşm ayı oluşturan ses birimleri kendilerine bi*tişik sesler tarafından belirlenerek kayıt altına alınırlar. Yani, hangi lingüistik birim olursa ol*sun, bir lingüistik birimin anlamını belirleyen şey, içinde ort Aya çıktığı bağlamdır. Yine dilbi*limde, dil-dışı unsurlara vurgu yapmak amacıy*la J.R.Firt, durum bağlamı (context of situati-on) terimini öne sürmüş ve bu deyim dilbilim*ciler arasında büyük kabul görmüştür.
Ona gö*re anlam, ifadelerin (örneğin seslerin ve keli*melerin) lingüistik özellikleriyle, sözkomı su lingüistik birimlerin ort aya çıktığı sosyal duru*mun özellikleri arasındaki kompleks ilişkiler*den doğan şeydir. Dunun bağlamı böylece bir anlamı belirleme ve ilgili durumsal özellikleri tasnif aracıdır. Dunun bağlamı, dilin içinde yer aldığı dil-dışı çevredir.

Eğer bağlam kelimesine Akraba bir terimin bulunması gerekiyorsa, bu terim kesinlikle ün*lü Fransız düşünürü Michel Foucault tarafın*dan stkça kulanılanve işlenen “söylem” (disco-urse) terimi olmalıdır. Cümlelerin birbirleri*ne bağlanış tarzlarını içine alan ve cümleden daha fazla bir şeyi ifade eden “söylem”, “bağlam” ile hemen hemen eşanlamlıdır. Bunun gi*bi Thomas Kuhıı’un “paradigma” terimiyle “bağlam” terimi arasında Anlam ve fonksiyon özdeşleşmeleri tesbit edilebilir.

“Poppcr bağlamında veya Kuhn bağlamında konuşmak ya da yazmak” ifadesinde de görül*düğü üzere, bağlam, genellikle sistematik bir düşünce bütününü ifade eder. Her düşünce bir bağlam içinde doğar; her düşünce kendi bağlamı içinde anlamlıdır. Farklı bağlamlarda yer alan Düşünceler, farklı doğruluk ve geçerli*lik ölçülerini gerektirebilirler. Bir düşünceyi, bîr düşünce sistemini anlamanın en iyi yolu onu kendi bağlamı içinde görmektir.

Farklı bağlamlarda yer alan düşünceler birbirlerine tercüme edilenıcycbilirlcr. Bağkıın, düşünce*nin düşünce-dışı mekanıdır. Düşünce bu me*kandan koparıldığında (yani bağlamından ko-parıldığında) anlamını kaybeder. Çünkü belir*li bir bağlamda yer almak kaçınılmazdır ve bu*nun en tabiî sonucu da cvrensclciliğin (univer-salism) karşılı olan izafiyelçilik (rclalivisnı)’-dir.
Cevapla


Bağlam
» Bağlam resimleri

  Puanı : 4.3 / 10 | Oy : 23 kişi | Toplam : 98

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
Sorun Yanıtlayalım İletişim