Anasayfa > Sözlük > D > Dolaylı Tümleç


Reklamlar
Dolaylı Tümleç

Tanımı

“-E, -dE, -dEn” eklerini alarak [1] cümlenin, dolayısıyla yüklemin anlamını, “fiilin, çıkma (uzaklaşma), bulunma ve yönelme (yaklaşma) bakımlarından ilgili olduğu yer” yönünden tamamlayan öğedir.
Yer tamlayıcısı da denir.

Biz yazları köye gideriz; sahil lüksümüz yok bizim.
Nice tarihî eserler sular altında bırakılıyor.
Buğdayı çiftçiden hep ucuza alırlar.
Baş ucumdaki lâmbayı yakıp saate baktım.
Büyük bir boşlukta bozuldu büyü.
Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu.
Başımız üstünden yorgun bulutlar geçer.

®Yaklaşma ve uzaklaşma ekli yer tamlayıcıları isim cümlelerinde çok az bulunur. Bulunma ekli yer tamlayıcıları ise her cümlede bulunabilir.

Her tarafta, yükselen otların kenarlarında, kırların en tenha ve göze görünmez noktalarında başlı başına tam bir güzellikle açılmış, belki renkleri biraz soluk kır çiçekleri vardı.
Hâlbuki bu sergilerin getireceği sanat ve güzellik terbiyesine bilhassa biz muhtacız.

]Dolaylı tümleç, yükleme sorulan “nereye?, nerede?, nereden?, kime?, kimde?, kimden?, neye?, nede?, neden?” sorularının cevabıdır.

Bunları babana sormalısın. Kime?
Aradığınız kitapları sahafta bulursunuz. Nerede?
Tebeşir kireçten yapılır. Neden?

Türü

]İsim cinsinden bütün kelimeler ve kelime grupları dolaylı tümleç olabilir.

Kuleye çıkınca, sabah güneşinin henüz dağılmadığı hafif sislerle örtülü ufka dikkatle baktı.
Konak, çamurlu ve bozuk bir yolun sağında kurulmuştu.
Ayağını toprağa basmaktan ürküyordu.

]Yer soran soru kelimelerdi de dolaylı tümleçtir?

Bu elbiseyi nereden aldınız?
Benim kalemim kimde kalmış?

Sayısı

Bir cümlede birden fazla aynı veya farklı cinsten yer tamlayıcısı bulunabilir.

Ormanlardan, derelerden, köprülerden, tepelerden, uçurumlardan şimşek gibi geçti.
Gökalp ve arkadaşları, hem edebî eserlerinde, hem de Türkçeyi sadeleştirmek için ortaya koydukları prensiplerde halka yöneldiler.

®Bazı yer tamlayıcıları kendinden önceki yer tamlayıcısının açıklayıcısıdır.

Her tarafta, yükselen otların kenarlarında, kırların en tenha ve göze görünmez noktalarında başlı başına tam bir güzellikle açılmış, belki renkleri biraz soluk kır çiçekleri vardı.



Dolaylı Tümleç | Ekleyen: | Tarih: 16-Jan-2008 10:36. | Bu yazı 27555 kez okundu..

Dolaylı Tümleç ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Dolaylı Anlatım

Devamini Oku
Başkalarına ait sözleri değiştirerek, sadece içerik olarak aktarmaktır. Herhangi bir konuda başkasından öğrendimiz bir haberi başkasına aktarmamıza dolaylı anlatım denir. Bir kişinin sözünü, anlamını değiştirmeyecek şekilde, kendi ifadelerimizle aktarmamızdır. Örnek: 1 - Ali, bana bu kitabı iki kez okuduğunu söyledi. 2 - Yazar, roman kahramanının gerçek hayatta da yaşadığını söyledi. 3 - Annem, akşam eve erken gelmem gerektiğini söyledi. Dolaylı Anlatım Nedir : (Detay) Bir sözün kişi, zaman, anlatıcı değişiklikleriyle aktarılan biçi...

Zarf Tümleci

Devamini Oku
Tanımı : Yüklemin anlamını zaman, durum, yön, miktar, tarz, vasıta, şart, sebep, birliktelik yönlerinden tamamlayan kelimeler ve kelime gruplarıdır. *Edat tümleci (edatlı tümleç) olarak adlandırılan tümleçler de birer zarf tümlecidir. Akşama kadar çalıştık. Toprak derin derin ürperdi. Bu şiir yağmur yağarken yazdım. Ben resim çekmeyi de çok seviyorum. Akşama doğru eve varırız. Aşağı inmişti. İnsan âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar. Bu hastahanede aylarca kalırsa, üç beş ameliyata dayanırsa, kurtarmaya çalışırız. On beş yaşına de...

Dolaylı Tümleç

Devamini Oku
Dolaylı Tümleç Tanımı “-E, -dE, -dEn” eklerini alarak [1] cümlenin, dolayısıyla yüklemin anlamını, “fiilin, çıkma (uzaklaşma), bulunma ve yönelme (yaklaşma) bakımlarından ilgili olduğu yer” yönünden tamamlayan öğedir. Yer tamlayıcısı da denir. Biz yazları köye gideriz; sahil lüksümüz yok bizim. Nice tarihî eserler sular altında bırakılıyor. Buğdayı çiftçiden hep ucuza alırlar. Baş ucumdaki lâmbayı yakıp saate baktım. Büyük bir boşlukta bozuldu büyü. Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu. Başımız üst...

Dolaylı Anlatım Örnekleri

Devamini Oku
- En iyi romanlar, bir bunalım döneminde yazılır, der Dostoyevski. (Doğrudan) - En iyi romanların bir bunalım döneminde yazılacağını söylüyor Dostoyevski (Dolaylı) - Turgut Uyar : "Nobel Ödülünü kazanan bu yazarı, en içten dileklerimle kutlarım." Diyor. (Doğrudan) - Turgut Uyar, bir yazısında , Nobel Ödülü kazanan bu yazarı en içten dilekleriyle kutladığını belirtiyor. (Dolaylı) Farklı Örnekler: • Annem, bizim dediği Edison'u çok büyük adam sayardı. • Bu işin böyle yapılmasını istemediğini söyledi. • Balzac, şiirin ...

Belirteç Tümleci

Devamini Oku
Tanımı : Yüklemin anlamını zaman, durum, yön, miktar, tarz, vasıta, şart, sebep, birliktelik yönlerinden tamamlayan kelimeler ve kelime gruplarıdır. *Edat tümleci (edatlı tümleç) olarak adlandırılan tümleçler de birer zarf tümlecidir. Akşama kadar çalıştık. Toprak derin derin ürperdi. Bu şiir yağmur yağarken yazdım. Ben resim çekmeyi de çok seviyorum. Akşama doğru eve varırız. Aşağı inmişti. İnsan âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar. Bu hastahanede aylarca kalırsa, üç beş ameliyata dayanırsa, kurtarmaya çalışırız. On beş yaşına de...

Tümleç

Devamini Oku
Tümleç Özel Bölümü » Tümleç Nedir » Tümleç Çeşitleri » Dolaylı Tümleç » Zarf Tümleci » Edat Tümleci » Tümleç ÖrnekleriTümleç Nedir Tümleç cümlenin öğelerinden biridir. Tümleç yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı durumu gösterir. Yükleme –e, -de,-den hal eklerinden birini alarak sorulan sorulara cevap veren sözcüklere ya da sözcük öbeklerine dolaylı tümleç denir. Soruların ve cevapların aynı ekleri alması gerekir. Dolaylı tümleci diğer öğelerden ayıran özellik de budur. Örneğin; seninle öğlene buluşalım sorusunda ki altı çizili keli...

Tümleç Yanlışları

Devamini Oku
Özellikle sıralı cümlelerde tümleç (dolaylı tümleç, nesne, zarf tümleci) kullanılması gereken yerde kullanılmamışsa anlatım bozulur.Bir tümlecin birden çok yüklem için ortak kullanımı mümkündür.Ancak bu ortak tümleç yüklemlerden birine dahi uymazsa cümlede anlatım bozukluğu doğar.Tümleç yanlışlarını şu başlıklar altında inceleyebiliriz. a) Dolaylı Tümleç Eksikliği: * Düşman kenti bombaladı ; ama giremedi. * Çukurova'nın toprağı insanı diriltir, umut verir. * Sizi önemseyen ve inanan insanlar var. * Gençlerden çok şey bekliyoruz;fakat değer ...

 
Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık
zeus
Tarih: 16:09:50 01.24.2011  Güncelleme: 16:09:50 01.24.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Cevaben: Dolaylı Tümleç

(Dolaylı Tümleç)


Yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yeri gösteren öğedir. Yükleme sorulan “-e”, “-de” ve “-den” hal eklerini alan sorulara aynı ekleri alarak cevap veren sözcük ya da söz öbekleri dolaylı tümleç görevinde bulunur. Soruların ve cevapların aynı ekleri alması zorunluluğu bunun diğer öğelerle karışmasına engel olur. Bunu örneklerle açıklayalım.



“Elindeki kitap ve defterleri bana verdi.”



cümlesinde altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “kime” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “bana” sözü dolaylı tümleçtir.



“Sizinle ancak yaza görüşürüz.”



cümlesinde altı çizili sözcük de “-e” hal ekini almıştır. Ancak bu öğeyi bulmak için yükleme “ne zaman” sorusunu soruyoruz. Görüldüğü gibi soru hal eki almadan soruluyor. Öyleyse bu, “-e” hal eki almış olmasına rağmen dolaylı tümleç değildir.



“Kimseye sormadan dışarı çıktı.”



cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulmak için yükleme “nereye” sorusunu soruyoruz. Bu durumda soru, “-e” hal eki almış, ancak “dışarı” sözü aynı eki almamış. Öyleyse buna da dolaylı tümleç diyemeyiz.



Görüldüğü gibi sorular ve cevapların aynı ekleri alması koşulu, birbiriyle karışan öğeleri ayırt etmemizi sağlıyor.



Aynı durumu “-de” ve “-den” eklerinde de görebiliriz.



“Beni sınıfta iki saattir bekliyormuş.”



cümlesindeki altı çizili öğeyi cevap olarak almak için, yükleme “nerede” sorusunu soruyoruz. Öyleyse bu öğe dolaylı tümleçtir.



“Hepimiz iki saattir ayakta bekliyoruz.”



cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “nasıl” sorusunu sormamız gerekiyor. Görüldüğü gibi soru “-de” ekiyle sorulmamış. Demek ki öğe dolaylı tümleç değil.






“O, iki gün önce buradan ayrıldı.”



cümlesinde altı çizili öğe “nereden” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç olmuş.



“Senin de gelmeni yürekten isterdim.”



cümlesinde altı çizili öğe “nasıl” sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleç değildir.



“Şu elmadan üç kilo verir misin?”



cümlesinde altı çizili öğeyi bulmak için “neyden” sorusunu yükleme soruyoruz. Cevap geldiğinden öğe dolaylı tümleçtir.



Hastalandığından gelmedi.”



cümlesinde altı çizili öğeyi ise “niçin” sorusuyla buluyoruz. Öyleyse bu, dolaylı tümleç değildir.



Örnekleri daha da çoğaltabiliriz. Burada unutmamamız gereken, soruyla cevabın aynı ekleri (-e, -de, -den) almasıdır. Dolaylı tümleci bulduran soruları ezberlemek yerine, bunu kavramak daha avantajlı bir yoldur.

Cevapla
zeus
Tarih: 16:24:17 01.24.2011  Güncelleme: 16:24:17 01.24.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1338

Cevaben: Dolaylı Tümleç

Dolaylı tümleç, bir cümlede ismin "-e, -de, -den" durumlarında bulunan, yüklemin bildirdiği işi yer bakımından belirten tümleçlere denir.

Cümlede dolaylı tümleci bulmak için özneyle birlikte yükleme "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden" soruları sorulur.

"-den" eki cümlede "niçin" anlamı veriyorsa, dolaylı tümleç değildir. Bu şekilde olursa "-den" eki alan sözcük veya sözük grubu zarf tümleci olur.

Yan cebine kalemlerini koydu. (Nereye koydu?)
Elçiler saraya yeni giriyordu. (Nereye giriyordu?)
Taştan su çıkarıyordu. (Neyden çıkarıyordu?)
Yurduma alçakları uğratma sakın! (Nereye uğratma?)
Soranlara selam olsun! (Kime selam olsun?)
Aldıklarını arabanın bagajında unutmuş. (Nerede unutmuş?)
Güzelliğinden, parmaklarını yersin. (Niçin? Güzelliğinden:zarf tümleci)(–den.–dan ekı geldığı için zarf tümleçi olmuştur.)
Akşama, yemeğe gideceğiz. (Ne zaman? Akşama:zarf tümleci) (Yemeğe:Dolaylı Tümleç)(–a.–e hal eki geldiği için zarf tümlecine donusur.)

UYARI:-e/-den hal eki için edatı görevinde kullanılıyorsa ya da sebep bildiriyorsa zarf tümleci kurar.

-de/-den hal ekleri zaman bildiren sözcüklerin üzerine gelirse zarf(belirteç) tümleci olur.
örnek

Korkudan kızın dili tutulmuştu. -niçin dili tutuldu? korkudan (belirteç "zarf" tümleci)
Babasıyla kavga ettiğinden eve uğramıyor. -niçin eve uğramıyor? "babasıyla kavga ettiğinden" (belirteç tümleci)
Birazdan hava kararacak. -ne zaman hava kararacak? birazdan (zarf tümleci)
Yaz akşamlarında yıldızları seyrederdik. - ne zaman yıldızları seyrederdik? yaz akşamları
Denize yüzmeye gidiyorum. - denize neden gidiyorsun? yüzmeye (zarf tümleci) nereye gidiyorsun? denize dolaylı tümleç
Ailesine yürekten bağlıydı. - nasıl bağlıydı? yürekten zarf tümleci, kime bağlıydı? ailesine dolaylı tümleç
Cevapla


Dolaylı Tümleç
» Dolaylı Tümleç resimleri

  Puanı : 5.5 / 10 | Oy : 17 kişi | Toplam : 93

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
Sorun Yanıtlayalım İletişim