Anasayfa > Sözlük > Diğer > Özne


Reklamlar
Özne Nedir ? (Tanımı) : Yüklemde bildirilen işi, oluşu, hareketi, durumu, kılışı yerine getiren; hakkında bilgi ve haber verilen öğedir. Yani yapanı veya olanı karşılayan unsurdur.

Çocuklar bahçede oyun oynuyorlar.
Elimdeki defter yere düştü.

Kural : Özne, yükleme sorulan “ne?, kim?” sorularının cevabıdır.

Örnekler:
Göçmen kuşlar yine yolculuğa başladı.
─Kim? / Kim başladı? / Başlayan kim?
─Göçmen kuşlar

Kitaplar raflara rastgele dizilmişti.
─Ne? / Ne dizilmişti? / Dizilen ne?
─Kitaplar

Öznenin Özellikleri


Özne olan kelime(ler) cümlede hiçbir hâl eki almadan kullanılırlar. Herhangi bir hâl eki alırlarsa özne değil, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci olurlar. Ama çoğul ekini ve iyelik eklerini alabilir.

Ankara halkı kaldırımlarda yürüyememekten rahatsız değil galiba.
Depremzedeler hâlâ vaat edilenlerin gerçekleştirilmesini bekliyorlar.

Öznenin Durumu


Özne; yüklemi isim olan cümlelerde pasif (edilgen); fiil olan cümlelerde aktif (olan veya yapan)tir.

Hava durgundu. Özne, olan
Muayene odasının kapısı açılır. Özne, olan, yapılan
Cevdet Bey, bahçeyi suluyordu. Özne, yapan
Genç kız, her geçen gün biraz daha iyileşiyordu. Özne, olan

Öznelerin Türü


İsimler, adlaşmış sıfatlar, isim ve sıfat tamlamaları, fiilimsiler, zamirler, soru kelimeleri, gerçek ya da sözde özne olabilir:

Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı
Bir dakika araba yerinde durakladı.
Neden sonra sarsıldı altımda demir yaylar,
Gözlerimin önünden geçti kervansaraylar...
Dakikalar ilerledikçe yangın daha da şiddetleniyordu.
İhtiyar, çocukların kendisine neden yer vermediğini bir türlü anlayamıyordu.
Kapı tokmağı hızlı hızlı vuruluyordu.
Okumak bir erdemdir; doğru şeyler okunduğu müddetçe.
O, benim can dostumdur.
Kim bu işleri bir saatte bitirebilir?
Köprü altında balık tutanlar, bezgin değildi.
Türklerin bu yalçın kayalar üzerine ne zaman konduğu bilinmez.

Özne Çeşitleri



Sözde ve gerçek özne


Sayısı


Bir cümlede birden fazla özne bulunabilir.
Örnek:
Her saz, her ot, her kanat çırpınışı, bütün kenarlar ve renkler gibi gümüş bit parıltı içinde erir.
Güneş, yer, gök, deniz iç içe kaynaşır.

Bazı cümlelerde özneden hemen sonra öznenin açıklayıcısı gelir.
Etrafa hoş ve olgun bir koku, yeni kesilmiş geçkince bir karpuz kokusu yayıldı.

Bazı cümlelerde birkaç özne sıralandıktan sonra, tümü yeniden “hepsi” zamiriyle ifade edilir.
Tarih, sanat eserleri, gelenekler, hepsi, cemiyetin süreklilik şuurudur.

Öznesiz Cümleler


Özne, anlamdan çıkarılabileceği ve tekrardan dolayı anlatımda bozukluk yaratabileceği için söylenmeyebilir. Özne söylenmediği zaman gizli özne dadını alır. Gizli özne yüklemin taşıdığı şahıs ekinden anlaşılır. Yüklemin taşıdığı şahıs ekinin gösterdiği zamir öznedir.

Önemli : Gizli özne bir özne çeşidi değildir.
Dün beni aramışsın. Sen: gizli özne
Karanlığın, yağmurun, rüzgârın içinde dört nala uzaklaştı.
Geniş merdivenlerden yukarı kata çıktı.

Sözde ya da gerçek öznesi olmayan cümlelerin yüklemleri, edilgen ve geçişsiz fiillerdendir.
Bu sıcakta uyunmaz.
Bu söze gülünür.
Yarın pikniğe gidilecek.
Burada kalınacak.
Dışarı çıkıp bir şişe süt almalı.

Özne-yüklem Uyumu


Özne ile yüklem olumluluk-olumsuzluk ve tekillik-çoğulluk yönlerinden uyum göstermelidir.

a. Olumluluk-olumsuzluk Uyumu


Özne olumlu ise yüklem de olumlu; öznede olumsuzluk anlamı varsa yüklem olumsuzdur.
Örnek:

Yarın herkes dersten önce kütüphanede toplansın.
Hepsi burada toplanacak.

Öznenin olumlu olduğu hâllerde yüklem bazen olumsuz da olabilir.
Örnek:

Akşam yemeğine herkes katılmadı.
Yağmur yağdığı için öğrencilerin tamamı gelmedi.

Özne “kimse, hiçbiri, hiç kimse” kelimelerinden oluşuyorsa yüklem olumsuz olur.
Örnek:

Üç günden beri kimse uğramadı buraya.
Hiç kimse bu paraya bu işi yapmaz.
Hiçbiri anlatılanlara inanmadı.

“ne....ne” olumsuzluk bağlacı kullanılan cümlenin yüklemi olumludur.
Örnek:

Ne baş ağrısı yapar, ne de bünyeye zarar verir.
Ne ölenlere ne de kalanlara yer bulunabildi.

b. Tekillik-çoğulluk Uyumu


Özne tekilse yüklem de tekil; özne çoğulsa yüklem de çoğul olur.
Örnek:

Köylüler birer birer pazar yerine geliyorlar.
Çocuk annesini çağırdı.
Ali’yle Yusuf yarın Ankara’ya gelecekler.

Bitki, hayvan, cansız varlık, vücudun organları, soyut kavramlar, isim-fiiller, zaman isimleri, topluluk isimleri özne olduğunda yüklem genellikle tekil olur. Bitki ve hayvan isimleri bazen çoğul yükleme bağlanır.
Örnek:

Bu erikler çok tatlıdır.
Otlar kurudu.
Aradan uzun yıllar geçti.
Gözlerim yaşardı.
Fikirler baskıyla benimsetilmez.
Dışarıdan bağrışmalar duyuluyordu.
Sıfatlar çekim eki almaz.
Ordu yola çıktı.
Martılar bağrışıyorlar.

Özne insan cinsinden ve çoğul ise yüklem tekil de olabilir çoğu da.
Örnek:

Çocuklar erken uyur.
Öğrenciler teneffüse çıkmış.
Memurlar hak aradı.
Askerler eğitim alanında toplandı.
Öğrenciler birer ikişer gelmeye başladılar.

Özneyi tekil veya çoğul “1. ve 2.”, “1. ve 3.” , “1., 2., ve 3.” şahıs zamirleri oluşturuyorsa yüklem birinci çoğul şahıs eki alır.
Örnek:

Ahmet’le ben yarın gideceğiz.
Ben ve o, beraberce içeri girdik.
Bu işi sen ve ben yapmalıyız.
Ben, o çocuk ve sen burada hazır bulunacağız.
Biz, siz ve onlar, birbirimize daima destek olmalıyız.

Öznesi tekil veya çoğul 2. ve 3. şahıslar olan cümlenin yüklemi 2. çoğul şahsa göre çekimlenir.
Örnek:

Sen ve o, bu işi yapmalısınız.
Siz ve onlar, bu eşyaları taşıyacaksınız.

Öznenin üçüncü tekil şahıs olduğu bazı durumlarda saygı ya da alay anlamı katmak için yüklem çoğul yapılır.
Örnek:

Sayın Vali, madalyaları elleriyle taktılar.
Cumhurbaşkanı, okulumuzu ziyaret edecekler.
Küçük bey henüz uğramamışlar.

Öznesi sayı sıfatlarıyla veya “birkaç, birçok” gibi belgisiz sıfatlarla kurulmuş bir sıfat tamlaması tekil yükleme bağlanır.
Örnek:

İki çocuk içeri girdi.
Birçok insan böyle davranışlara tepki gösterir.
Referans: Özne Nedir? Öznelerin Özellikleri? Özne Çeşitleri ve Örnekleri

Etiketler: Özne Nedir | Özne Nedir ? Özne Ne Demek, Özne Tanımı, Özne Örnekleri, Özne Türleri, Özne Nelerdir, Özne Hakkında Bilgi, Özne Tarihi, Özne Nerede, Özne Ödevi.
Özne | Ekleyen: | Tarih: 17-Oct-2011 11:08. | Bu yazı 39041 kez okundu..

Özne ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Öznel Anlatım

Öznel: İzafî, sübjektif, göreli, göreceli... Öznel Anlatım : Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişen, doğruluğu tartışılan düşüncelerin anlatıldığı yargılara öznel yargı denir. Bu yargıların kullanıldığı anlatıma da öznel anlatım denir. Bu cümlelerde (yargılarda) bence ifadesi vardır. Anlatıma duyguların katılması demektir. Bu şekilde anlatılan düşünceleri okuyucu, dinleyici kabul etmek, benimsemek zorunda değildir. Karşıtı "nesnelliktir. "Öznel" anlatımlarda benzetmeli, istiareli, mecazlı, abartılı kullanımlar göze çarpar; cümleyi sö...

Sözde Özne

Sözde Özne Nedir ? (Özet) Bazı cümlelerde özne bulunmaz, bazılarında da “sözde özne” dediğimiz belirtisiz nesne olur. Edilgen eylemle kurulu tümcelerde "ne, kim" sorularına yanıt verecek özneymişcesine görünen, gerçekte eylemden etkilenen öğe. Örneğin: "Kapı çalındı, usulca açıldı." Tümcesinde "kapı" sözcüğü sözde öznedir. Sözde Özne Örnekleri: * Sokakta yüksek sesle konuşulmaz. (Özne yok) * Bütün işler yapıldı. (Sözde özne var.) * Atlar arabaya koşuldu. (atlar/sözde özne) * Çiçekler sulanıyor. (çiçekler/sözde özne) * Bu s...

Öznel ve Nesnel Yargı

Nesnel ve Öznel Yargı (Özet) : Herkes için aynı olan, kanıtlanabilir, doğrulanabilir olan yargılara "nesnel yargı"; bunun tersine de "öznel yargı" denir. Aşağıda hazırladığımız tablo daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır. Nesnel = Objektif = Kesin = Bilimsel = Değişken olmayan = Kanıtlanabilir = Herkese göre aynı Öznel = Subjektif = Kişisel = Göreceli = Değişken = İzafi = Yoruma Bağlı Nesnel ve Öznel Yargı (Detay) Cümleler, yansıttığı düşüncelerin özelliklerine göre “öznel” ve “nesnel” olmak üzere ikiye ayrılırlar. Ba...

Öznel Yargı

Nesnel ve Öznel Yargı (Özet) : Herkes için aynı olan, kanıtlanabilir, doğrulanabilir olan yargılara "nesnel yargı"; bunun tersine de "öznel yargı" denir. Aşağıda hazırladığımız tablo daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır. Nesnel = Objektif = Kesin = Bilimsel = Değişken olmayan = Kanıtlanabilir = Herkese göre aynı Öznel = Subjektif = Kişisel = Göreceli = Değişken = İzafi = Yoruma Bağlı Nesnel ve Öznel Yargı (Detay) Cümleler, yansıttığı düşüncelerin özelliklerine göre “öznel” ve “nesnel” olmak üzere ikiye ayrılırlar. Ba...

Gizli Özne

Cümlede sözcük durumunda olmayıp yüklemin aldığı kişi ekinden anlaşılırsa, buna gizli özne denir. Gizli özne yüklemin taşıdığı şahıs ekinden anlaşılır. Yüklemin taşıdığı şahıs ekinin gösterdiği zamir öznedir. Yüklemdeki şahıs ekiyle kendini hissettiren öznede diyebiliriz. Gizli Özne Örnekleri: * Öğrencilerle tanışmak için can atıyorduk, (biz) * Bu konuşmayı sonuna kadar dinleyemem, (ben) * Evi, bir yıl içinde tamamladırlar, (onlar) * Dün beni aramışsın. Sen: gizli özne * Karanlığın, yağmurun, rüzgârın içinde dört nala uzaklaştı. * G...

Öznel Cümle

Öznel, özneye ilişkin olandır. Öznel, bireyin duygu ve düşüncelerine dayanandır. "En sevimli hayvan kedidir." cümlesi öznel bir yargıdır, kişisel düşünceyi yansıtmak­tadır. Böyle bir yargının kanıtlanma şansı yoktur. Zevkler kişiseldir. Nesnel nesne ile ilgili, nesneye ilişkindir. Nesnel, bireyin kişisel görüşünden bağımsız olandır. Nesnel yargıların kişi­den kişiye değişen yanı yoktur. Bu tür yargılar göreli değildir, herkese göre aynıdır. "Köpek kediden daha iri bir hayvandır." cümlesi nesnel bir yargıdır. Bu yargıyı kanıtlamak mümkündür. ...

Öznel

Öznel: Özneye ilişkin olan, öznede oluşan, nesnelerin gerçeğine değil, bireyin düşünce ve duygularına dayanan, enfüsi, subjektif, nesnel karşıtı. Öznel = Subjektif = Kişisel = Göreceli = Değişken = İzafi = Yoruma Bağlı Öznel kelimesinin anlamı olaylara kendi görüş açısıyla bakmak olayları kendi görüş açısıyla değerlendirmek bireysel kişisel değerlendirme yapmak görüş belirtmek. Subjektif (Öznel) bir yargının kişiye bağlı olarak değer biçilmesi (kazanılması) için söylenmektedir. Biçilen (atanan) değer açısından bakıldığında kişiden kişiye g...

Örtülü Özne

Örtülü Özne Nedir : Bazı cümlelerde eylemi yapan bulunmasına karşın, bunlar aldıkları bazı ekler (-ca, -ce) ya da birlikte kul­lanıldıkları bazı sözcükler (nedeniyle, etkisiyle, tara­fından) nedeniyle cümlede gerçek özne değil zarf tümleci görevini üstlenir. Örtülü özneler yalnızca edil­gen çatılı cümlelerde bulunur. Örtülü Özne Örnekleri : Yasa Meclisçe kabul edildi./ Z.T (Örtülü özne) Şiddetli rüzgârın etkisiyle cam kırıldı./ Z.T. (Örtülü özne) Örtülü Özne (Detay) Yüklemi edilen çatılı cümlelerde bazen “—ce, tarafından,...

Gerçek Özne

Gerçek Özne Nedir : Gerçek özneyi bulabilmek için eylem cümlelerinde yüklemin köküne -an, -en eki getirilerek kimdir? Veya, nedir? soruları yöneltilir. Ad cümlelerinde ise "olan" kimdir? "Olan" nedir? soruları yöneltilir. Gerçek Özne Örnekleri: Biz de yemekten sonra film izledik, (izleyen kimdir?) – Biz Yaşar Kemal iyi bir yazardır, (iyi bir yazar olan kimdir?") -Yaşar Kemal Gerçek Özne Yüklemin bildirdiği işi hareketi bizzat kendisi yapan öznedir. Cümlede iki şekilde gösterilir: 1)Acık Özne: Cümle içinde açık bir şekilde gös...

öznel idealizm

öznel idealizm nesnel varlığı insansal bilincinin ürünü sayan idealizm anlayışı, öznel idealizm, varlığın kaynağını insansal ruha indirger ve maddeyi düşüncenin ürünü sayar. nesnel idealizmcilerle öznel idealizmcilerin savları hemen hemen yok gibidir. her ikisi de tanrı bilime felsefesel bir temel sağlamada birleşirler, her ikisi de metafiziktir, her ikisi de felsefenin temel sorununun da ruha öncelik tanıyıp nesnel gerçekliği yadsırlar, gerçeklikten yola çıkmayı düşünsel varsayımlar oluştururlar, her ikisi de gizli ya da açık, bilime karş...

Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık
zeus
Tarih: 14:18:49 10.19.2010  Güncelleme: 11:24:21 10.17.2011
Webmaster
Tarih: 02.24.2005
Nereden: antalya
Gönderiler: 1337

Cevaben: Özne Nedir ?

Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan veya yargının gerçekleşmesine araç olan unsura özne denir.

Not: Özneyi bulmak için yükleme kim, ne soruları sorulur Yüklemi isim olan cümlelerde ise olan kim, olan ne soruları sorulur.

*Seyirciler fotoğraf sergisini çok beğendi.
*Ailece bulmaca çözmeye meraklıdırlar.
*Güzel gözler tül ardından görünsün.
*Coşkun nehirler gibi ağlamak istiyorum.
*Ben bu yüzden yalnızlığa hasretim .
*Keskin bir rüzgar eser şimdi dağlardan.
*İhtiyar kadın gitmeme taraftar değildir.

Not: Yüklemi edilgen fiillerle kurulan cümlelerin gerçek öznesi yoktur.
*Yemekten sonra erkenden yatıldı.
*Okula kadar yüründü.
*Kahvaltıda çaylar içildi.
*Akşam geç saate kadar derse çalışıldı.

Üç çeşit özne vardır:
A.Gerçek Özne:
Yüklemin bildirdiği işi hareketi bizzat kendisi yapan öznedir. Cümlede iki şekilde gösterilir:

1)Acık Özne:
Cümle içinde açık bir şekilde gösterilir
*Yağmur çok şiddetli yağdı.
*Çocuk iki gündür hasta yatıyor.
*Gemi ufukta yavaş yavaş kayboluyordu.
*Geceleri bir ses uykumu böler.

2)Gizli özne:
Cümlede doğrudan yer verilmeyen ancak yüklem taşıdığı eklerden anlaşılan öznedir.
*Ertesi gün ona telefon ettim.
*Görmeyeli hemen de bizi unutmuşsun.
*Bu kıyı kasabasına her yaz gelirim.
*Kumsalda yürüyüş yapıyorlar.

NOT:Yüklemi isim olan cümlenin öznesi gerçektir.

*Siyah renkli araba satılıktır.
*Dün akşam pencereler kapalıydı.

B)Sözde Özne:Yüklemi edilgen çatılı cümlelerde,aslında nesne olan öge özne olarak kullanılır.
*Ağaçtaki meyveleri topladı.
*Ağaçtaki meyveler toplan.
*Öğrenciler bütün sınıfı temizledi.
*Bütün sınıf temizlendi.
*Hep bir ağızdan ilahiler okunuyor.
*Düğün için yemekler yapıldı


C)Örtülü Özne
Yüklemi edilen çatılı cümlelerde bazen “—ce, tarafından, nedeniyle,…”gibi sözcükler kullanılarak işi bizzat yapan varlığa da yer verilebilir.
*Yolcu otobüsleri belediyemizce hizmete açıldı.
*Yarışma halk tarafından çok beğenildi
*Kar nedeniyle yollar kapandı.

NOT:Her sözcük ya da sözcük grubu özne olabilir.

*Geçen gün evin duvarı yıkılmıştı.(isim tamlaması)
*Bahçesinde okyanuslar yetişiyordu.(isim)
*Derdini söylemeyen derman bulamaz.(sıfat fiil)
*Sana bakmak suya bakmaktır.(isim fiil)
*Okumak zihni dinlendirir.(isim fiil)
*Çoluk çocuk otobüse dolmuştu.(ekeylem)
*Yağmurlu havalar yarından sonra ülkeyi terk edecek(sıfat)
*Kimse seni benim kadar düşünmez(zamir)


Özne
» Özne resimleri

  Puanı : 5.6 / 10 | Oy : 21 kişi | Toplam : 118

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
» Dış Bağlantılar
Bi soru sor
İletişim