“a, e” düz-geniş ünlüleriyle biten fiillere şimdiki zaman eki “-yor” getirildiğinde, bu ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” biçimlerine dönüşür. Bu olaya “ünlü daralması” denir.
NOT: “-yor” ekinin kendisinden önceki düz-geniş ünlüler üzerinde daraltıcı bir etkisi vardır. FİİL ş.z.e. FİİL ş.z.e. ------ a, e ← – yor › ------ ı, i, u, ü – yor GENİŞ daraltıcı DAR etki “ağlıyor” ağla – yor → ağlı – yor a › ı GENİŞ DAR ünlü daralması “bekliyor” bekle – yor → bekli – yor e › i GENİŞ DAR ünlü daralması “oynuyor” oyna – yor → oynu – yor a › u GENİŞ DAR ünlü daralması “söylüyor” söyle – yor → söylü – yor e › ü GENİŞ DAR ünlü daralması NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillerde “-yor” ekinin dışında hiçbir ek daraltıcı etki yapmaz. Bunun sadece iki istisnası vardır: “de-” ve “ye-” fiilleri. NOT: “a, e” ünlüleriyle biten fiillere “-yor” ekinin dışında bir ek (-an, -en; -arak, -erek; -acak, -ecek; -alı, eli) getirildiğinde “daralma” olmaz. Daralma varmış gibi yazmak bir yazım yanlışıdır. “de-” ve “ye-” fiillerinin dışındaki tüm fiillerde daralma sadece “-yor” eki getirildiğinde olur. anlı – yor (doğru) anla – y – an (doğru) anlıyan (yanlış) anla – y – arak (doğru) anlıyarak (yanlış) anla – y – acak (doğru) anlıyacak (yanlış) anla – y – alı (doğru) anlıyalı (yanlış) gizli – yor (doğru) gizle – y – en (doğru) gizliyen (yanlış) gizle – y – erek (doğru) gizliyerek (yanlış) gizle – y – ecek (doğru) gizliyecek (yanlış) gizle – y – eli (doğru) gizliyeli (yanlış) “demek” di – yor (doğru) di – y – en (doğru) deyen (yanlış) di – y – erek (doğru) deyerek (yanlış) di – y – ecek (doğru) deyecek (yanlış) di – y – eli (doğru) deyeli (yanlış) “yemek” yi – yor (doğru) yi – y – en (doğru) yeyen (yanlış) yi – y – erek (doğru) yeyerek (yanlış) yi – y – ecek (doğru) yeyecek (yanlış) yi – y – eli (doğru) yeyeli (yanlış) NOT: Ünsüzle biten fiillere “-yor” eki getirilirken sözcük ile ek arasında yardımcı ünlü (ı, i, u, ü) kullanılır. Burada ünlü daralması yoktur. Çünkü yardımcı ünlü zaten dar olarak gelir. “yakıyor” yak – ı – yor (ünlü daralması yok) “kesiyor” kes – i – yor (ünlü daralması yok) “koşuyor” koş – u – yor (ünlü daralması yok) “yüzüyor” yüz – ü – yor (ünlü daralması yok) yardımcı ünlü Farklı kaynaktan Ünlü daralması: ÜNLÜ DARALMASI Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir: söyle-yor→söylüyor anla-yor→anlıyor yaşa-yor→yaşıyor “de-” ve “ye-” fiil köklerine gelecek zaman, istek kipi, sıfat-fiil ve zarf-fiil eki getirildiğinde veya başka bir ek getirilip de araya –y– kaynaştırma harfi girdiğinde, bu sesler (a, e) daralarak ı, i, u, ü olur. de-yor→diyor de-e→diye de-en→diyen de-e-lim→diyelim ye-en→yiyen ye-ince→yiyince ye-ecek→yiyecek Not: deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur. Not: ne-ye→niye kelimesinde de daralma vardır. „Daralma olumsuzluk ekinin ünlüsü için de geçerlidir. kork-ma-yor→korkmuyor,gel-me-yor→gelmiyor... „Çok heceli kelimelerde sadece söyleyişte daralma vardır. atlayarak (→atlıyarak), başlayan (→başlıyan), yaşayacak (→yaşıyacak), atlamayalım (→atlamıyalım), gelmeyen (→gelmiyen), gizleyeli (→gizliyeli)... Etiketler: Ünlü Daralması Nedir | Ünlü Daralması Nedir ? Ünlü Daralması Ne Demek, Ünlü Daralması Tanımı, Ünlü Daralması Örnekleri, Ünlü Daralması Türleri, Ünlü Daralması Nelerdir, Ünlü Daralması Hakkında Bilgi, Ünlü Daralması Tarihi, Ünlü Daralması Nerede, Ünlü Daralması Ödevi. Ünlü Daralması | Ekleyen: Zeus | Tarih: 11-Feb-2011 13:50. | Bu yazı 63841 kez okundu..
Ünlü Daralması ile ilgili diğer yazılar..İlgili Yazilar
İki heceli olup birinci hecesinde geniş (a, e, o, ö), ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunduran bazı Türkçe ve yabancı kelimelere ünlü ile başlayan veya tek ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde kelimenin vurgusuz hâle gelen ikinci hecesindeki dar ünlünün düşmesine hece düşmesi denir. Buna orta hece düşmesi de denir:
Örnekler:
ağız→ağzı, burun→burnu, koyun(bağır, döş)→koynuna, alın→alnı, oğul→oğlu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi,
ömür→ömrüm, cürüm→cürmü, hüküm→hükmü, fikir...
Düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir. Bu kurala göre bir kelime düz ünlü (a, e, ı, i) ile başlıyorsa sonraki ünlüler düz; yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) ile başlıyorsa sonraki ünlüler ya dar yuvarlak (u, ü) [4] ya da düz geniş (a, e) olmalıdır:
Örnekler:
arkadaş, karanlık, kelime, merdiven, serilmek, ıslık, ılık, ırak, sıcaklık, incelik, iyi
kova, orak, oğlak, oğlan, gözlem, önem, uğrak, uygar, uğraşmak, üzer, üçer
okul, kuru, uygun, olumlu, bozulmuş, çocuk, oğul, okul, ölümlü, öküz, uğur, ululuk, üçüz, üzüm, süzgün...
Büyük Ünlü Uyumu Nedir ...
Uzunluk ölçüsü temel birimi metredir. Uluslararası Ölçüm Sisteminin uzunluk birimi metre'dir ve kısaca "m" ile gösterilir. Günümüzde "1 metre", ışığın boşlukta 1/299,792,458 saniyede aldığı yol olarak tanımlanmıştır.Bu çağdaş tanım günümüzde dünyanın çeşitli laboratuarlarında yapılabilen hassas ölçümlerin birbirleriyle karşılaştırılabilmesi amacıyla kabul edilmiştir.
1 metre (m.) = 0.001 km = 39.37 inc = 3.281 ayak = 1.094 yarda
1 kilometre(km.) = 1000 metre = 39370 inc = 3281 ayak = 1094 yarda = 0.6214 kara mili = 0.5396 deniz mili
...
Bir kişinin düşüncelerini, duygu ve gözlemlerini günü gününe yazdığı ve o günün tarihini koyduğu yazılar. Ruzname olarak da bilinir. Günlük bir tür anıdır. Ancak günlük günü gününe yazılır, anı ise olayların yaşanmasından sonra kaleme alınır.
Günlük Nedir? (Detay) Günlük Türünün Özellikleri (Tarihi Gelişimi ve Temsilcileri)
Günlük türünün ne olduğu üzerine kafa yormak, aslında biraz da edebiyatın ne olduğunu düşünmektir. Düzenli olarak tutulmuş, tarih atılmış notlardan mı
ibarettir günlükler yoksa bundan fazla bir şey mi?
Bu konuda e...
“a, e” düz-geniş ünlüleriyle biten fiillere şimdiki zaman eki “-yor” getirildiğinde, bu ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” biçimlerine dönüşür. Bu olaya “ünlü daralması” denir.NOT: “-yor” ekinin kendisinden önceki düz-geniş ünlüler üzerinde daraltıcı bir etkisi vardır.FİİL ş.z.e. FİİL ş.z.e.------ a, e ← – yor › ------ ı, i, u, ü – yor GENİŞ daraltıcı ...
ÜNLÜ TÜREMESİ
Ünlü türemesinin görüldüğü yerler:
„Sonunda, sırayla bir sürekli veya süreksiz ünsüzle bir sürekli ünsüz bulunan Arapça ve Farsça kelimelerde, son iki ünsüz arasında telâffuzu kolaylaştırmak için bir ünlü türetilir. Bu kelimelere ünlüyle başlayan ekler veya bitişik yazılacak şekilde yardımcı fiiller getirildiğinde türemiş olan ünlüler tekrar düşer. Her ikisi de ayrı ayrı ama birbirinden kaynaklanan ses olayıdır: ünlü türemesi, ünlü düşmesi.
emir ← emr keşif ← keşf
azil ← azl nakil ← n...
BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU
Kalınlık-incelik uyumu da denir.
Bu kurala göre Türkçe bir kelimenin ünlülerinin tamamı ya kalın ya da ince olmalıdır.
sevilmek, ince, denizden, kelebekler, göstermelik...;
satılık, kalın, oyun, uçurtma, aşağı, sorular...
Büyük ünlü uyumunda (küçük ünlü uyumunu hesaba katmazsak) hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:
a→ a, ı, o, u
e→ e, i, ö, ü
ı→ a, ı, o, u
i→ e, i, ö, ü
o→ a, ı, o, u
ö→ e, i, ö, ü
u→ a, ı, o, u
ü→ ...
1. Günlük günü gününe yazılır, anı ise aradan belli bir süre geçtikten sonra kaleme alınır.
2. Günlükler o günün tarihi atılarak yazılır ve olaylar sıcağı sıcağına değerlendirilir; anı da yazıldığı zamanla anlatılacak olaylar arasında belli bir zaman farkı olduğu için olaylar değerlendirilirken daha doğru ve objektif değerlendirilebilir.
Günlük ve anı arasındaki benzerlik ve farklılıklar:
1. Anı da günlük gibi bir kişinin başından geçen gerçek yaşantılardan kaynaklanan yazı türüdür.
2. Günlük yaşanırken anı ise yaşandıktan sonra yazılır...
Aritmetik Nüfus Yoğunluğu
Bir ülke veya bölgedeki toplam nüfusun, o ülke veya bölgenin yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilen sayıya, aritmetik nüfus yoğunluğu denir.
Türkiye’nin yüzölçümü (izdüşüm alanı olarak) 779.452 km2, toplam nüfusu da 62.865.574 (1997) dir. Buna göre, Türkiye’nin aritmetik nüfus yoğunluğu, 1997 yılına göre yaklaşık olarak 81'dir. Ancak, bu yoğunluk çok kaba olarak nüfusun dağılışını gösterir ve sadece ülkelerin nüfus yoğunluklarını kıyaslamak için kullanılır. Oysa il ve ilçelerin nüfusları ve yüzölçümleri...
Günlükler arasında bir zaman yolculuğu
CEMAL SÜREYA’DAN
543. Gün
Milliyet Sanat’a uğradım. Fethi Naci Eleştiri Günlüğü’nü yollamış. TV’de, sekiz otuz haberlerinde, birden, Edip Cansever’in ölüm haberi verildi. Bu
haber inanılmaz ölçüde sarstı beni. Rastlanmadık bir biçimde ve yüksek sesle ağlamaya başladım. Oğlum fazla kaygılanmış, gelip avutucu şeyler söyledi.
Turgut’ta bunca sarsılmamıştım. Üst üste gelişte bir şey var belki. Otuz yıllık arkadaşımdı. Yalnız sanat serüvenimizi değil, haya serüvenimiz ...
Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
|
Bu yazıya henuz resim eklenmemiş..
» Ünlü Daralması resimleri
Puanı : 5.7 / 10 | Oy : 12 kişi | Toplam : 68
» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım |
|
|
» Reklamlar |
|
» Dış Bağlantılar |
