Anasayfa > Sözlük > Z > Zarf Fiil


Reklamlar
Cümlede zarf (belirteç) göreviyle kullanılan eylemsilerdir. Doğrudan fiil kök veya gövdelerinden türetilebildikleri gibi adeylem ve ortaçlardan (sıfat-fiillerden) çeşitli ekler ve edatlar yardımıyla da oluşturulabilir. Bağeylem, öbekleştiği (yan cümlecik oluşturduğu) sözcüklerle birlikte temel cümlede zarf tümleci görevi yapar.

Sözcük türü olarak da zarf (belirteç) olarak değerlendirilir. Arka arkaya gerçekleşen eylemleri birbirine bağlayarak anlatmak için kullanıldığından "bağ-eylem" olarak da adlandırılır. Ancak doğrudan bağlaç sayılması yanlış olur. Bağ-fiilleri, cümlede kazandıkları anlamlara ve aldıkları eklere göre gruplandırmakta yarar vardır:

1. Bağlama Ulacı

Eylemden -ip (-ip, -üp, -up; -ip, -ip ...) yapım ekiyle türetilir. Bağlaca en yakın ulaçtır.

* Sandallara binip gittiler. (... bindiler ve gittiler.)
* Kır at, yanımızdan süzülüp geçti. (... süzüldü ve geçti.)
* Dişimi sıkıp dayandım. (... sıktım ve dayandım)
* Toplantıya katılıp katılmamak elinizde. (... katılmak veya katılmamak...)

Not: Bağlama ulacı, çekimli fiillerle öbekleşerek sürerlik bileşik fiili oluşturabilir.

* Şu adam niçin bize bakıp duruyor.
* Bu hep böyle sürüp gidecek sanma.
* Ayıyla burun buruna gelince donup kalmış.

2. Durum Ulaçları
Eylemlere-erek,-a,-e,-meden,-meksizin,-asıya gibi yapım ekleri getirilerek yapılan ve durum zarfı görevi yapan eylemsilerdir. "Nasıl?" sorusuna yanıt olurlar.

* İnsanoğlu dünyaya ağlayarak gelir, ağlatarak gider.
* Önündekileri iterek ilerlemeye çalışıyordu.
* Önündekileri ite kaka ilerlemeye çalışıyordu.
* Söyleye söyleye dilimizde tüy bitti.
* Ara vermeden, soluk almadan anlatıyordu.
* Durmaksızın anlatıyor, anlatıyordu.
* Onu ölesiye seviyorum, diyordu.

3. Zaman Ulaçları
-dikçe, -diğinde, -eli, -ir - mez, -inceye (dek), -ken gibi eklerle yapılan eylem­silerdir. Temel yükleme sorulan "Ne zaman?" sorusunun yanıtı olurlar.

* Güldükçe yüzünde güller açılıyor.
* Aklıma geldikçe utanıyorum.
* Sen eve girdiğinde o arka kapıdan çıkıyordu.
* O adamı tanıyalı daha birkaç yıl oldu.
* Borcumu bitirir bitirmez bir kitaplık yaptıracağım. (İkileme biçimli)
* Senden bir yanıt alıncaya dek beklerim, ("dek" edatıyla öbekleşti.)

-ken (iken), ekeylemin ulacıdır. Ortaçların arkasından gelerek zaman anlamlı ulaç kurar. Adlardan sonra da kullanılır.

* Tam anlaşacakken adam, satmaktan vazgeçti.
* Irmaktan geçerken at değiştirilmez.
* Hazır gelmişken o kitaba da bakalım.

Örnek Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçen bağ-fiil, ötekilerden farklı bir sorunun cevabıdır?

A) Eve gelince hemen beni arasın.
B) Havalar soğuyalı gölün de neşesi kaçtı.
C) Arkadaşım gülümseyerek bana doğru geldi.
D) Buradan gittiğinizde sen beş yaşındaydın.
E) Ortalık aydınlanmadan ağları toplamalıyız.

Cevap: C


Örnek Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçen bağ-fiil, ötekilerden farklı bir sorunun yanıtıdır? (2004 - ÖSS)

A) Düşüncelerini hiç çekinmeden söylerdi.
B) Soruları bütün yönleriyle düşünerek yanıtlıyordu.
C) Sınavdan hemen sonra güle oynaya evine gitti.
D) İşi zamanında bitirmek için ölesiye çabalıyordu.
E) Bence o buraya geleli çok değişti.

Cevap: E

Uygulama:
Kara gözlüm efkârlanma gül gayrı
İbibikler öter ötmez ordayım
Mektubunda diyorsun ki "gel gayrı"
Sütler kaymak tutar tutmaz ordayım.

a) Bu dörtlükteki bağ - fiilleri bulunuz.
b) Bağ - fiillerin cümle içindeki görevlerini tespit ediniz.
c) Son dizedeki sözcüklerin türlerini yazınız.

** Cümlelere neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, durum gibi anlamlar kazandırma­da; bazı eylemsiler, özellikle ulaçlar, etkili olur. Bu ulaçların oluşumunda edatlar da kullanılabilir:

* Utandığından içeri girmedi. ("Neden" anlamlı ulaç)
* Son iki maçta sarı kart gördüğü için oynayamadı. ("Neden" anlamlı ulaç öbe­ği, aynı zamanda edat öbeği)
* Sizinle tanışmak için geldim. (Adeylemle edattan oluşmuş, "amaç" anlamlı ulaç öbeği, aynı zamanda edat öbeği)
* Sizinle tanışmak istediğim için geldim. "Amaç" anlamlı ulaç öbeği, aynı zamanda edat öbeği)
* Çekine çekine yaklaştı. (Durum anlamlı, ikileme biçimli ulaç öbeği)

Zarf Fiil Nedir ?


Bir zarf-fiil ve bu zarf-fiile bağlı unsur veya unsurlardan kurulan kelime gruplarına zarf-fiil grubu denir.


Grubun ana unsuru zarf-fiildir ve sonda bulunur. Cümleler öğelerine ayrılırken zarf-fiil ve ondan önce gelen ve ona bağlı olan kelimeler ayrılmazlar.

Zarf-fiil, grupta yüklem görevindedir. Vurgu, zarf-fiilden önceki unsurdadır.

]Zarf-fiilden önce gelen kelimeler, cümlede olduğu gibi, özne, nesne, zarf tümleci ve dolaylı tümleç olarak adlandırılırlar. Bu yüzden zarf-fiillerle ve zarf-fiil gruplarıyla birleşik cümleler yapılır.

Son gülün karşısında / son bülbül / ah ederken...
Dolaylı tüml. Özne yüklem

Bu yaman dağların hayalini / hatırımdan / silince...
Nesne dlı tüml. Yükl.

Kanatlarını açan kocaman bir kartal gibi / kollarını / açarak...
Edat tüml. Nesne yükl.

Pembe hayaller / kura kura
Nesne yükl.

]Hâl ekleriyle çekime girmiş bazı sıfat-fiiller, cümlede zarf görevi yaparlar. Bunlar da birer zarf-fiil grubudur.

Müzik başladığında / bütün salon bir sessizliğe gömüldü.

Sudur, akar / kendi bildiğince.

Pencere, en iyisi pencere
Geçen kuşları görürsün hiç olmazsa
Dört duvarı göreceğine. (OV)

]"-r, -mez", "-di mi", "-di, -eli" ile kurulan gruplar da birer zarf-fiil grubudur.

Bir pırıltı gördü mü / gözle hemen dalıyor.

Ben bu gurbet ele düştüm düşeli
Her gün biraz daha süzülmekteyim.

Çamlıca'nın bu asıl çevresine girer girmez, artık eniştemizin köşkünün tılsımlı duygularını tatmaya koyulurduk.

]Bu grup, kelime grubu ve cümle içinde zarf olarak kullanılır.

Bahar geleli / kargalar sınırsız bir neşe içinde.
Dargınlığını unutup / onunla barışmak istiyor.
Yokuşu çıkar çıkmaz, / kurumuş başak tarlalarıyla karşılaştık.

Kardan, yağmurdan, rüzgârdan sora sora /
Bir yol bulup / giderdim anılara.

]Zarf-fiil grubu yüklem olarak da kullanılabilir.

Âlemde gündüz gönlümüze işkencedir
Bence bayram ufukta gün bitincedir.


Zarf Fiil | Ekleyen: | Tarih: 07-Oct-2011 17:52. | Bu yazı 31969 kez okundu..

Zarf Fiil ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Zarf

Devamini Oku
Zarf (Belirteç) : İsimlerin varlıkları ya da kavramları karşıladığını, fiillerin ise hareketleri, oluşları karşıladığını belirtmiştik. Varlıkların nasıl belli nitelikleri varsa, fiillerin de belli nitelikleri vardır. İsmin niteliğini bildiren sözcüklere sıfat demiştik. Fiillerin niteliğini bildiren sözcüklere de zarf diyoruz. “Güzel bir evde oturmak istiyorum.” cümlesinde “güzel” sözcüğü “ev” isminin niteliğini bildiriyor, onun nasıl olduğunu açıklıyor. Öyle ise bu sözcük sıfat görevindedir. Aynı sözcü...

Zarf Tümleci

Devamini Oku
Tanımı : Yüklemin anlamını zaman, durum, yön, miktar, tarz, vasıta, şart, sebep, birliktelik yönlerinden tamamlayan kelimeler ve kelime gruplarıdır. *Edat tümleci (edatlı tümleç) olarak adlandırılan tümleçler de birer zarf tümlecidir. Akşama kadar çalıştık. Toprak derin derin ürperdi. Bu şiir yağmur yağarken yazdım. Ben resim çekmeyi de çok seviyorum. Akşama doğru eve varırız. Aşağı inmişti. İnsan âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar. Bu hastahanede aylarca kalırsa, üç beş ameliyata dayanırsa, kurtarmaya çalışırız. On beş yaşına de...

Ek Fiil

Devamini Oku
Ek Eylem (Özet) : Ek-fiil veya ek-eylem, Türkçede isimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek yüklem olarak kullanılmalarını sağlayan, ayrıca basit fiillerden birleşik zamanlı fiil yapan çekim ekleri. Ek-fiiler "-idi", "-imiş-, "-ise" ve "-dir"dir ancak sözcüklere bitişik olarak yazıldıklarında ses uyumlarına uyarak değişiklik gösterebilirler. Ek fiiller Türkçede iki görevde kullanılırlar: 1. İsimleri ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak, 2. Basit çekimli fiillere eklenerek birleşik zamanlı fiil yapmak (-dir hariç).EK FİİL (EK EY...

Zarf Fiil

Devamini Oku
Cümlede zarf (belirteç) göreviyle kullanılan eylemsilerdir. Doğrudan fiil kök veya gövdelerinden türetilebildikleri gibi adeylem ve ortaçlardan (sıfat-fiillerden) çeşitli ekler ve edatlar yardımıyla da oluşturulabilir. Bağeylem, öbekleştiği (yan cümlecik oluşturduğu) sözcüklerle birlikte temel cümlede zarf tümleci görevi yapar. Sözcük türü olarak da zarf (belirteç) olarak değerlendirilir. Arka arkaya gerçekleşen eylemleri birbirine bağlayarak anlatmak için kullanıldığından "bağ-eylem" olarak da adlandırılır. Ancak doğrudan bağlaç sayılması y...

Fiil Kökü

Devamini Oku
Hareket anlamı taşıyan sözcüklerdir. sus–, sev–, üz–, kaç–, çalış–, kork–, çürü–, işit–, ört–, kok–… Fiil köklerine “–mak, –mek” mastar ekini getirebiliriz. “sev–” → sev–mek olur “dök–” → dök–mek olur “vur–” → vur–mak olur NOT: Fiil köklerini ad kökleri gibi tek başına yazıp söyleyemeyiz. Mastar durumundaki fiil köklerinin sonuna ya kısa çizgi...

İsim Fiil

Devamini Oku
Fiilimsilerin Tanımı ve Özellikleri Eylem anlamı taşıyan, ancak kişi ve kip çekimleri olmayan, cümlede ad, sıfat ya da zarf olarak görev yapan sözcüklerdir. Özellikleri: 1. Eylemlerden türetilir; eylem anlamını yitirmediklerinden mastar eki (-mek, -mak) alabilirler. 2. Olumsuzluk eki (-me, -ma) alabilirler. 3. Türetildikleri eylemin çatı özelliğini aynen devam ettirirler. 4. Yarım yargı bildirir, yan cümlecikte yüklem olurlar. Yan cümlecikte özne, tümleç gibi öğeler bulunabilir. Geçişli olanlar nesne de alabilirler. 5. Kip ve kişi çeki...

Sıfat Fiil

Devamini Oku
Fiil kök ya da gövdelerine -en(-an), -esi(-ası), -mez(-maz), -ar(-er), -dik (-dik, -dük, -tık ...), -ecek(-acak), -mîş(-mış, -müş, -muş) ekleri getirilerek türetilmiş eylemsiler­dir. Bir adın sıfatı gibi kullanılarak sıfat tamlaması görünümlü yan cümlecik oluştu­rurlar. * Bekleyen derviş, muradına ermiş. * Ocağın sönmeye yüz tutan ateşine baktı. * Rakibi, yenir yutulur lokma değildi. * Akla sığmaz başarılar elde ettiler. * Adam olacak öğrenci, çalışmasından bellidir. * Akla gelebilecek tüm soruları hesaba kattık. * Pişmiş aşa su katıyo...

Türemiş Fiiller

Devamini Oku
Ad ya da eylem tabanlarına yapım eki getirilerek oluşturulan eylemlerdir. * Gösteri saat 20.00'de başlıyormuş, biraz hızlanalım. * Bu sıcakta hepimiz susamıştık. * Çayımızı demlediler. * Bir kedi miyavlıyordu uzaklarda. Not: Bir eylemi yapı bakımından incelerken her şeyden önce söz konusu eylemi buluyoruz. Mastarlı biçiminde söylüyoruz ve söylediğimiz kısmı inceliyoruz. Not: Yansımalar da diğer sözcükler gibi mecaz anlam kazanabilir. Hırsından çatlıyordu: çat-la-mak yansımadan türemiş eylemdir ve mecaz anlam kazanmıştır. * Çukuro...

Basit Zamanlı Fiiller

Devamini Oku
Basit Zamanlı Fiiller: Tek zaman eki almış fiillerdir. Türkçe'de geniş zamanla birlikte dört temel zaman bulunur. 1. Geçmiş Zaman: İş veya oluşun daha önceden, geçmişte yapıldığını bildiren zamandır. İkiye Ayrılır. İkiye Ayrılır: a. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır: Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler. Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ... 2. Şimdiki Zaman: Eylem ...

Fiil Yapan Yapım Ekleri

Devamini Oku
FİİL YAPAN YAPIM EKLERİ Bu ekler isim ve fiil kök ve gövdelerinden fiil gövdeleri türetirler: göz→göz-le(mek) bilgi-→bilgi-len(mek)-dir(mek) sev-→sev-dir(mek) bildir-→bildir-il(mek) Fiil yapan ekler, isime veya fiile getirilişine göre ikiyte ayrılır: İsimden fil yapan ekler Fiilden isin yapan ekler a. İsimden fiil yapan ekler Bu ekler isim kök ve gövdelerinden fiil gövdeleri türetirler: İsim-len-dir- Ad-lan-dır İki-le- Durgun-laş- En çok kullanılan isimden fiil yapan ekler şunlardır: ...

Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık


Zarf Fiil
» Zarf Fiil resimleri

  Puanı : 5.8 / 10 | Oy : 23 kişi | Toplam : 134

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
Bi soru sor
İletişim