Anasayfa > Sözlük > D > Deyimlerin Özellikleri


Reklamlar
Deyimlerin ÖzellikleriDeyimlerin ÖzellikleriDeyimlerin Özellikleri
Sonuç : 3 adet ilgili resim bulundu..
"Bugüne kadar hangi işe el attıysa başarılı olmuştu. Artık elden ayaktan düşmeden ticaretten elimi eteğimi çeke­ceğim diyordu. Onun evine döndüğü saatlerde el ayak çe­kilir, ortalıkta kimsecikler kalmazdı. Kendisiyle birlikte tam 50 kişinin ekmek kapısı olan bu atölyeyi el altından elden çıkarmak istiyordu. Çalışanlar atölyenin el değiştireceğini öğrenirlerse çok üzülürlerdi. Kaç kez dilinin ucuna gelme­sine rağmen çalışanlara işyerini kapatacağını söylemedi, dilini tutmayı bildi."

Bu parçada "el" ve "dil" sözcükleriyle oluşturulmuş birçok deyime yer verilmiştir. Bu deyimleri inceleyerek deyimlerin özelliklerini çıkarabiliriz.

Deyimler dilin incelikleri, güzellikleridir. Deyimleri bilin­meden, bir dil tam olarak öğrenilmez.

Deyimler birden çok sözcüğün, genellikle sözlük anlamından uzaklaşarak oluşturduğu etkileyici, çekici söz kalıplarıdır.

Türkçe, deyimleri yönüyle oldukça zengindir:

"Abayı sermek, abbas yolcu, açığa vurmak, açık kapı bırakmak, adını koymak, ağız birliği etmek, ağaca çıksa pabucu yerde kalmamak, ağzını havaya açmak, akıntıya kürek çekmek, Akıllınız kim? -Öndeki zincirli, az günün adamı olmamak, ustamın adı Hıdır, elimden gelen bu­dur, bana mısın dememek, Batman çakıla karıştı, benim oğlum bina okur, döner döner yine okur, hem nalına, hem mıhına, biti kanlanmak, bostan korkuluğu, güllabi­cilik etmek, koydunsa bul, mürekkebi kurumadan..."

Nasıl kullanıldığını bilmediğiniz deyimlerin anlamlarını sözlükten ya da deyimler sözlüğünden öğrenmelisiniz.

Türkçedeki Deyimlerin Özellikleri (Örnekli Anlatım)


** Deyimler birden çok sözcükten oluşur, tek kelimelik deyim olmaz.
** Deyimi oluşturan sözcüklerin en az biri, kimi zaman hepsi sözlük anlamından uzaklaşır.

"Aza çoğa bakmamak, iştahı kapanmak, iş tutmak, iş inada binmek, hesap görmek..." gibi deyimlerde bir sözcük gerçek anlamından uzaklaşmıştır.

Şu deyimlerde ise deyimi oluşturan sözcükler bütünüyle gerçek anlamından uzaklaşmıştır:
"Çam devirmek, dirsek çevirmek, anasının gözü, çanta­da keklik, dudak bükmek, bir kapıya çıkmak, göz kulak olmak, gün görmüş, yarım ağızla..."

** Deyimler kalıplaşmış sözlerdir. Deyimi oluşturan sözcük­lerin yerleri değiştirilemez. Sözcüklerin yerine başka sözcükler de getirilemez.
"Dört elle sarılmak" bir deyimdir. İnsanın dört eli olmaz, dört yerine iki getirilmeli denmez.

Deyim "kızım sana söylüyorum, gelinim sen dinle" biçi­mindedir. Bu deyimde "kızım" ile "gelinim" sözcüklerinin yerleri değiştirilemeyeceği gibi, "kızım" yerine "oğlum", "gelinim" yerine de "damadım" sözcüğü getirilemez.

** Kısa ve özlü sözlerdir.
** Deyimlerin büyük bölümü söz öbeği biçimindedir, az sayıda deyim ise cümle durumundadır:
* Boyun bir karış uzadı.
* Atsan atılmaz, satsan satılmaz.
* Ağa diyeyim sana, yağın bulaşsın bana.
* Adı çıkmış dokuza, inmez sekize.
* Akıl dağıtılırken değirmene karpuz öğütmeye gitmiş.
* Ayaz oldu, bulut oldu; geçen günler umut oldu.

** Deyimler, kullanıldığı cümleye göre çekim ekleri alabilir:
"Akıl almamak" deyimi, "Burada olanları aklım almıyor." şeklinde kullanılabilir.

"Gözü tutmamak" deyimi "Bu adamı gözüm tutmadı." biçi­minde kullanılabilir.

** Deyim durumundaki sözler bir kural ya da yargı bildirmez. Deyimler, ancak bir cümlenin, bütünün içinde değer taşır. Başka hiçbir söz söylemeden kullanılacak "Delinin eline değnek verdik." biçimindeki bir deyim yal­nız başına bir anlam bildirmeyecektir. Atasözleri kural ya da yargı bildirir, deyimler bildirmez:
"Borçtan korkan, kapısını büyük açmaz." sözü bir atasözüdür, kural bildirir.
"Kedi olalı bir fare tuttu." sözü ise bir deyimdir; herhangi bir sonuç, kural bildirmez.

** Deyimler genel olarak mecazlı sözlerdir. Sınırlı sayıda deyimde ise mecaz yoktur, bunlar gerçek anlamlıdır:
* Yükte hafif, pahada ağır
* Kimi kimsesi yok
* Aramakla ele geçmez
* Çoğu gitti, azı kaldı.
* Dosta düşmana karşı
* Dili olsa da söylese
* Hem suçlu, hem güçlü
* Para ile değil, sıra ile
* Kırklara karışmak (Ortalarda görünmez olmak)

** Deyimler ulusal nitelik taşıyan sözlerdir; toplumun yaşam tarzından, inançlarından, geleneklerinden izler taşır.

Aşağıda sıralanan deyimler Türk toplumunun geleneklerini, inanışlarını yansıtır:
* Ayda yılda bir namaz, onu da şeytan komaz. (Hayırlı bir iş yapmaktan vazgeçmek)
* Kabir suali (Usandırıcı sorular sormak)
* Tuz ekmek hakkı (iyiliklerini gördüğü kişiye duyulan duygusal borç)
* Ağzından yel alsın. (Kötü ihtimal gerçekleşmesin)
* Zemzemle yıkanmış olmak (Ötekine göre çok iyi)

** Deyimi oluşturan sözcüklerin yabancı karşılıklarını bularak deyimleri başka dile çevirmek mümkün değildir. Ulusal özellikler taşıyan deyimlerde bu durum hiç müm­kün değildir.
"Ayasofya'da dilenip Sultanahmet'te sadaka vermek" deyimini başka bir dile nasıl çevirebiliriz?

Gerçek anlamlı deyimlerin yabancı dillere çevrilme şansı vardır.
"Geri dönmek" ya da "geri kalmamak" deyimleri başka bir dile çevrilebilir; ama "nazar değmesin" deyimi bir başka dile çevrilemez.

Örnek Soru: (1998-ÖYS)
---yapılmış hiçbir şeye tahammülüm yok; işte, yemekte, kısaca her şeyde.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilirse bu sözleri "her şeyde kusursuzluk arayan" bir kişinin söylediği anlaşılır?
A) Ikına sıkına
B) Vakitli vakitsiz
C) Bir çırpıda
D) Ucu ucuna
E) Yarım yamalak

Cevap: E

Örnek Soru: (1994-ÖSS)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim açıklamasıyla birlikte verilmiştir?
A) O gün şafak sökerken uyanmış, yola çıkmak üzere hazırlanmıştı.
B) Şimdilik sabrediyor, zamanı gelince her şeyi ortaya dök­meyi düşünüyordu.
C) Herkes aynı sorun üzerinde düşünüyordu, ama hiç kimse onu açıkça dile getirmiyordu.
D) Ona, en çok duyarlık gösterdiği yönden saldırmış, onu can evinden vurmuştu.
E) Bu duruma gerçekten çok üzülüyordu ama elinden hiçbir şey gelmiyordu.

Cevap: D
Referans: Deyim Nedir ? Deyimlerin Ortak Özellikleri Nelerdir ?

Deyimlerin Özellikleri | Ekleyen: | Tarih: 29-Aug-2014 15:19. | Bu yazı 6246 kez okundu..

Deyimlerin Özellikleri ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Fıkra Türünün Özellikleri

Devamini Oku
1. Günlük olaylar veya düşüncelerle ilgili konular işlenir. 2. Konular tarafsız bir şekilde ele alınmalıdır. 3. Düşünceyi ön plânda olmalıdır. 4. Konular çok değişik açılardan ele almadan, ayrıntılara inmeden işlenir. 5. Yazılanlara okuyucuyu inandırma zorunluluğu yoktur. 6. Yazılanlar okuyucunun ilgisini çekmelidir. 7. Nükteli fıkralardan, kıssalardan, vecize ve atasözlerinden faydalanılmalıdır. 8. Açık, sade ve akıcı bir dil kullanılmalıdır. Fıkra Türünün Diğer ÖzellikleriGazete ve dergilerde yer alan fıkralar bir düşünceyi, yaza...

Dikdörtgenin Özellikleri

Devamini Oku
Dikdörtgen, karşılıklı kenarları birbirine eşit, dik ve paralel olan dörtgene dikdörtgen denir. Bir dikdörtgende, karşılıklı kenarların orta noktalarını birleştiren birbirine dik iki simetri ekseni vardır. Bu eksenlerin kesim noktası aynı zamanda köşegenlerin de kesim noktasıdır, bu noktaya simetri merkezi denir. Dikdörtgenin dört açısı da dik açıdır ve köşegenleri birbirine eşittir. Dikdörtgenin alanı, tabanı ile yüksekliğinin çarpımına eşittir. Eski adı ise mustatil'dir. Dikdörtgenin Özellikleri Nelerdir ? 1. Dikdörtgenin dört açısı da 90...

Masalların Özellikleri

Devamini Oku
Masalların Ortak Özellikleri1. Olağanüstü konular vardır. 2. Kahramanlar GERÇEK üstü özelliklere sahip olabilir. 3. Yer ve zaman belirsizdir. 4. Her masaldan bir öğüt, bir ders çıkarılabilir. 5. Masallarda kalıplaşmış bir tekerleme ile başlar. 6. Masallarda olağanüstü varlıklar (cin, peri, melek) bulunabilir. 7. Masallar kalıplaşmış tekerlemelerle biter ve sonunda mutlaka gökten üç elma düşer. 8. Masallar hep mutlusonla biterler. 9. Niteliği ne olursa olsun her şeyiyle hayal ürünüdürler. 10. Olaya dayalı sanatsal kurmaca metin...

Üçgenin Özellikleri

Devamini Oku
Üçgen Nedir ? (Özet) : Düzlemde birbirine doğrusal olmayan üç noktayı birleştiren üç doğru parçasının birleşiminden oluşan geometrik şekle üçgen denir. Üçgenin Özellikleri;1. Bir Üçgenin iç açılarının toplamı 180° dış açılarının toplamı 360°'dir. 2. Üçgende bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. 3. Bir dik üçgenin dik kenarlarına 'a' ve 'b' dersek hipotenüs'ün karesi bu kenarların uzunluklarının karelerinin toplamına eşittir. Buna Pisagor Teoremi denir. Üçgen Nedir ? (Detay) Bir doğru üzerinde olmayan (doğrusa...

Karenin Özellikleri

Devamini Oku
Bütün kenar uzunlukları eşit ve bütün açıları 90° olan dörtgene kare denir. Bütün kenarları ve açıları (90'ar derece) birbirine eşit olan dörtgendir. Matematiğin en temel geometrik şekilleri arasındadır. Aynı zamanda dikdörtgendir ve eşkenar dörtgendir. Bu iki özel dikdörtgenin tüm özelliklerini taşır. Aynı zamanda kare bir düzgün çokgendir. Eski adı ise murabbadır.Karenin Özellikleri 1.Dört kenarının da uzunluğu birbirine eşittir. 2.Karşılıklı kenarları birbirine paraleldir. 3.Dört açısı da 90 derecedir. 4.İki adet köşegeni vardır. Bu kö...

Mesnevilerin Özellikleri

Devamini Oku
Mesnevi türünün temeli Arap ve İran edebiyatlarına dayanır. Diğer pek çok edebi türde olduğu gibi mesnevide de Divan şairlerimiz başlangıçta Arap ve İran edebiyatına ait belli başlı mesnevileri tercümeyle işe başlamışlar; ardından da müstakil ve orijinal mesneviler yazmışlardır. Özellikle 17. yüzyıldan sonra artık şairlerimiz, yapılarını milli kimliğimizin oluşturduğu mesneviler yazmaya başlamışlardır. Bu konuda Muhammet Kuzubaş'ın Mahzen-i Esrar ile Nefhatü’-l Ezhar Mukayesesi adlı çalışması, mesnevilerimizin İran ve Arap kültüründen çık...

Garip Akımının Özellikleri

Devamini Oku
1-Vezin ve kafiyeye karşı çıkmışlardır 2-Günlük konuşma dilini şiire uygulamaya çalışmışlardır 3-Mecaza,süse ve suniliğe karşı çıkıp;yalnızlığa önem verdiler 4-Halk şiirinin anlatım ve deneyimlerinden faydalandılar 5-O güne kadar şiirimizde kullanılmayan bir takım sözcükleri kullandılar 6-Sıradan insanlar şiire konu olmuştur. 7-Yaşama sevinçlerini fazlasıyla şiire yansıtmışlardır 8-Kaynağını batı şiirinden alan Garip akımı eskiye ait olan her şeyin karşısında olup özellikle şairane söyleyişin karşısında olmuşlardır. 9-Şiirde söz ve an...

Türkiye Nüfus Özellikleri

Devamini Oku
—Nüfus artışı yüksektir —Genç nüfus fazladır. —Aktif nüfus fazladır.(çalışabilecek nüfus). Çalışma çağındaki nüfustur. Çalışan nüfus ya da faal nüfus da denir. —İşsizlik oranı fazladır. —Sağlık, eğitim ulaşım sorunları yaşanmaktadır. —Nüfusun büyük bir kısmı tarım sektöründe çalışmaktadır. —Bağımlı nüfus fazladır. —Ortalama yaşam süresi azdır. —Kırsal kesimde kadın nüfusu fazladır.(göç nedeniyle) —Kentsel nüfus en fazla Marmara bölgesinde, kırsal nüfus en fazla Karadeniz bölgesindedir. —Kentsel nüfus fazladır(göç sonucu) —Tabanı geni...

Gezi Yazısı Türünün Özellikleri

Devamini Oku
Gezi Yazısı” Türünün Özellikleri (Tarihi Gelişimi ve Temsilcileri) Bir yazarın yurt içinde ve yurt dışında gezip gördüğü yerlerin ilgi çekici özelliklerini anlattığı yazı türüdür. Gezi yazıları gezip görmenin, iyi bir gözlemin ürünüdürler. Gezi yazılarının tarihi çok eskidir. İnsanlar hep uzak ülkeleri, uzak ülkelerin doğasını, insanlarını, bu insanların yaşayış biçimlerini ve yarattıkları kültür eserlerini merak etmişlerdir. Bir nedenle başka ülkelere giden kişilerle karşılaştığımızda, onları soru yağmuruna tutmamız bundandır. Günümü...

Biyografinin Özellikleri

Devamini Oku
1-Yaşamı yazılan kişinin kendisi tarafından değil, onunla ilgili araştırma yapan, bilgi ve belgelere ulaşan veya onun yaşamına yakından tanıklık etmiş kişiler tarafından kaleme alınır. 2- Tarafsız ve gerçekçi olunmalıdır. 3-bilgi. Belge, tanık ve kanıtlara dayandırılmalıdır. 4- Kronolojik sıra izlenebilir. 5- Kişiyi tüm yönleriyle tanıtır. Kişinin önemi, değeri, benzerlerinden farkı belirlenmelidir. 6- Öznel bir tutum izlenmemeli, kişinin yaşamı aşırı yerme ve övmelerden uzak tutulmalıdır 7- Açık, sade bir dil kullanılır. 8-divan edebiya...

 
Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık


Deyimlerin Özellikleri
» Deyimlerin Özellikleri resimleri

  Puanı : 5.5 / 10 | Oy : 12 kişi | Toplam : 66

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
Sorun Yanıtlayalım
İletişim