Anasayfa > Sözlük > B > Birleşik Fiiller


Reklamlar
En az iki sözcüğün, birleşerek veya öbekleşerek oluşturduğu eylemlerdir. Birleşik eylemler farklı yöntemlerle oluşturulabilir:

Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller: "Etmek, eylemek, olmak ve kılmak" yar­dımcı fiilleri ad soylu bir sözcükle bir eylemi birlikte ifade edecek şekilde öbekleşir, birleşik fiil oluşturur.

* Sizin görüşlerinizi kabul etmiyorlar.
* Teşekkür ederim, diyerek yanımızdan ayrıldı.
* Tanıştığımıza memnun oldum, yine görüşelim.
* Bizleri mutlu kıldınız.

Not: Yardımcı eylemlerin kendilerinden önceki adlarla yazılmaları için ad soylu sözcükte ya ses düşmesi ya da ses türemesi olmalıdır:

* Çıktım, seyreyledim Frengistan'ı illeri var bizim ile benzemez. (seyir eyledim)
* Zannedersem, geçen yıl fark etmiştim yalnız kaldığımı. (zan edersem)
* Kadıncağızın hayatı zehrolmuştu oğlunun yüzünden. (zehir olmuştu)

Not: "etmek" ve "olmak" sözcükleri tek başlarına bir anlam kazanmışlarsa yardımcı eylem değil eylemdir; bunlardan önceki sözcük farklı bir öğedir veya bir öğenin parçasıdır.

* Bu yıl meyveler erken oldu. ("oldu", tek basma eylemdir; "olgunlaşmak" an­lamındadır.)
* Sizce bizim bu ev kaç para eder? ("eder"; "tutar", "satılır" gibi anlamlar taşı­maktadır.)
* Birkaç dakika sonra orada olurum, ("olurum"; "bulunurum", "ulaşabilirim" gibi anlamlar taşımaktadır.)
* Evlendikten yedi yıl sonra çocukları oldu. ("oldu"; "dünyaya gelmek", "doğ­mak" gibi anlamlar taşımaktadır.)

Örnek Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "etmek" sözcüğü yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır? (ÖSS - 1982)

A) Bu konuda ona ancak sen yardım edebilirsin.
B) Evde yoktuk, misafirlerimizi yolcu etmeye gitmiştik.
C) Bu ödülü çoktan hak ettiğini o da biliyordu.
D) Bu tablo sence on bin lira eder mi?
E) Bunu birçok kez kendisinden rica ettim.

Cevap: D


Örnek Soru:
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde "olmak" sözcüğü tek başına yüklem göre­vi üstlenmiştir?

A) Olanları duyunca yüzü bembeyaz olmuştu.
B) Yolcu gemisi sonunda gözden kayboldu.
C) Oğlunuz bu yıl doktor olacak.
D) Kız kardeşiniz geçen yıl mı öğretmen oldu?
E) Sonunda hep senin dediklerin oluyor.

Cevap: E


Uygulama:
Aşağıdaki dizelerde geçen eylemleri ve yardımcı eylemle kurulan birleşik ey­lemleri bulunuz.

Kimi benim gibi erir derdinden
Kimi senin gibi mutlu olur.
Bahsetti derinden ona hâlim
Aşkın bu onulmaz yarasından

Kurallı Birleşik Fiiller: Belli bazı fiillerin başka fiillerle, bir ara yardımcı ünlünün de yardımıyla birleşmesi yoluyla oluşurlar, (fiil + ara ses + fiil) En önemli özellikleri bitişik yazılmalarıdır. Belli bazı anlamları ifade ederler.

1. Sürerlik (Süreklilik) Birleşik Fiilleri: "-edurmak, -ekalmak, -egelmek" eylem­leri getirilerek yapılır. Eylemin gerçekleşmesindeki sürekliliği ifade ederler.

* Siz şu yazıyı iceleyedurun biraz sonra ben de size katılırım.
* O giderken arabanın ardından bakakaldık. (Olumsuz kullanımları yoktur.) Bakakaldık.

2. Tezlik Fiili: "-ivermek" fiiliyle yapılır. Eylemin çabucak, kısa zamanda; bazen de umulmadık zamanda aniden gerçekleşiverdiğini ifade eder.

* Bardak elimden düşüverdi.
* Adamcağız bayılıvermesin mi?

Not: Olumsuz kullanımlarında önem vermeme, oralı olmama gibi anlamlar ortaya çıkar:

* Bugün de dışarıya çıkmayayıver.
* Onlar sizden hoşlanmıyorsa, siz de onlara gitmeyiverin canım!

3. Yeterlik (Yeterlilik) Fiili: "-ebilmek" fiiliyle yapılır. Fiile "gücü yetme, başarma" anlamı katar. İzin isteme, izin verme, olasılık gibi anlamlar da katabilir.

* Arabayı tek başıma itebilirim. (Gücü yetme)
* Gidebilir miyiz? (İzin isteme) Gidebilirsiniz, (izin verme)
* Bugün yağmur yağabilir. (Olasılık) Bu birleşik eylemin olumsuzluğu değişik biçimlerde yapılabilir:

gelebilirim: gelemem, gelmeyebilirim, gelemeyebilirim.
görebilirsin: göremezsin, görmeyebilirsin, göremeyebilirsin.

Bu kullanımlarda bazen isteğe bağlı, bazen istek dışı olasılık anlamı görülebilir:

* Yarın, bir işim çıkarsa gelemeyebilirim. (İstek dışı olasılık)
* Bu konuya değinmeyebilirim. (İsteğe bağlı olasılık)

4. Yaklaşma Fiili: "-eyazmak" fiiliyle yapılır. Eylemin gerçekleşmediğini; ancak gerçekleşmeye yaklaştığını ifade eder:

* Adam korkudan bayılayazdı.
* Bardağı düşüreyazdım.

Not: "-esi", "-eceği", "-miş", "-r, -mez" eklerini alan eylemlerle "gel-mek", "ol-mak", "bulun-mak", "tut-mak" eylemleri öbekleşerek (Bunlar ayrı yazılan birleşik ey­lemlerdir.) "başlama", "bitirme", "isleklenme". "beklenmezlik" anlamı kazandı­rabilir:

* Oy, göresim geldi sevdiğim seni. (isteklenme)
* Hayret, çocuğun ders çalışacağı tuttu. (beklenmezlik)
* Buraya kadar gelmiş bulunduk, içeriye girelim bari. (bitirme)
* Gider olduk bu yerlerden, kalanlara selam olsun. (başlama)
* Dizlerim tutmaz oldu, biraz dinlenelim. (başlama)

Örnek Soru:
Türkçede birleşik eylemler, ad soylu bir sözcükle yardımcı eylemlerden oluşan öğe­lerdir. Bu tanımın dışında kalan birleşik eylem, aşağıdakilerden hangisinde vardır?

A) Bunun böyle olacağını hissetmiştim.
B) Aceleye gerek yok, biraz sabret.
C) Nasıl oldu bilmem, birden ortadan kayboldu.
D) Kaç gündür bu daracık yere hapsolduk.
E) Artık bastonsuz yürüyebiliyormuş.

Cevap: E


Örnek Soru:
Aşağıdaki altı çizili birleşik eylemlerden hangisinin kuruluşu (yapılışı) farklı­dır?

A) Müdür Bey, sizinle bir daha görüşmeyebilir.
B) Sizler gidedurun benim birazcık işim var.
C) Yazarımızla benim için bir görüşüversen!
D) Ayağım kayınca, merdivenden düşeyazdım.
E) Onunla çalışmaktan vazgeçti sanırım.

Cevap: E

Uygulama:
... Böyleyken ilkbahar da bir taraftan kapıya dayanmıştı. Onları, kır çiçeklerinin ko­kusunu rüzgârın taşıdığı, şehrin sapa yerlerine, ansızın görülüveren sapa ve hava­sız mahallelere; daracık dönemeçlere çağırıyordu. Bu bir cesaretti. Bahar en zapt edilmez zannedilen yerlere de girmiş hatta-----

Bu parçayla ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1. Birleşik eylemleri bulunuz, bunların türlerini yazınız.
2. Birleşik sözcükleri yazınız.
3. İsim tamlamalarını bulunuz ve türlerini yazınız.
4. Sıfat tamlamalarını bulunuz.

Anlamca Kaynaşmış (Deyimleşmiş) Birleşik Fiiller: Genellikle ad soylu bir söz­cükle bir fiilin kalıplaşıp anlamca kaynaşmasıyla oluşur. Çoğu mecazlıdır. Bu özel­likleriyle deyim sayılırlar:

* hasta düşmek, yorgun düşmek, çaptan düşmek, gözden düşmek...
* hakkından gelmek, göz boyamak, yola gelmek... Bazı durumlarda ikiden fazla sözcüğün öbekleşmesi de görülür:
* süt dökmüş kediye dönmek
* etekleri zil çalmak Bunlar, genellikle anlamla ilgili sorularda karşımıza çıkmaktadır.

Örnek Soru:
Aşağıdaki altı çizili yüklemlerden hangisi "deyim" özelliği taşımaktadır?

A) Birkaç gün sonra bu güzelim şehri terk edeceğim.
B) Korku-saygı karışımı bir duyguyla ona boyun eğdik.
C) Kendine dikkat etmezsen hasta olursun.
D) En sonunda kararından vazgeçirdik onu.
E) Karşımıza geçmiş gülüp duruyor hiç utanmadan.

Cevap: B

Örnek Soru:
ağıdakilerin hangisinde birden çok birleşik fiil vardır? (ÖYS - 1992)

A) Kimi benim gibi erir derinden
Kimi senin gibi çok mutlu olur
B) Bahsetti derinden ona halim
Aşkın bu onulmaz yarasından
C) Soldu günden üne sessiz soldu
Dediler hep: "Kıza bir hâl oldu!"
D) Bir öğreniversin aşkı
Ağacı o vakit seyredin
E) Dalıveriyoruz arada bir
Belli bir şey var aramızda

Cevap: D

Uygulama:
Aşağıdaki cümlelerde geçen anlamca kaynaşmış birleşik fiilleri bulup nasıl oluştuklarının açıklamasını yazınız.

Buraya gelebilirsen gözünü dört aç ki olayları takip edebilesin. Maaşı alınca elimiz genişledi, rahatladık. Bana söylediklerini dert etmiyorum.
Referans: Birleşik Fiil Nedir ? Birleşik Fiil Örnekleri.

Etiketler: Birleşik Fiiller Nedir | Birleşik Fiiller Nedir ? Birleşik Fiiller Ne Demek, Birleşik Fiiller Tanımı, Birleşik Fiiller Örnekleri, Birleşik Fiiller Türleri, Birleşik Fiiller Nelerdir, Birleşik Fiiller Hakkında Bilgi, Birleşik Fiiller Tarihi, Birleşik Fiiller Nerede, Birleşik Fiiller Ödevi.
Birleşik Fiiller | Ekleyen: | Tarih: 07-Oct-2011 17:10. | Bu yazı 8283 kez okundu..

Birleşik Fiiller ile ilgili diğer yazılar..


İlgili Yazilar

Birleşik Sıfatlar

Yapısında birden fazla kelime barındıran sıfatlardır. Külyutmaz öğretmen, mirasyedi gençler, boşboğaz insanlar, boğazına düşkün adam, birtakım sorunlar, cana yakın çocuk... Birleşik sıfatlar ikiye ayrılır: a. Kaynaşmış birleşik sıfatlar Anlamca kaynaşmış sıfatlardır. Birden fazla kelimenin sözlük anlamlarından az ya da çok uzaklaşarak, aralarına ek ya da kelime girmeyecek şekilde birleşerek oluşturdukları sıfatlardır. Canciğer dost, vatansever sanatçı, pisboğaz çocuk, mirasyedi gençler, kahverengi elbise, eşsesli kelimeler, birkaç ada...

Birleşik Kelimeler

Bir kavramı karşılamak üzere, iki ya da daha çok sözcükten oluşan öğelere bileşik sözcük denir. Bileşik sözcüklerin çoğu ad soyludur: "Ad, zamir, sıfat, zarf, edat, bağlaç, ünlem."Bileşik sözcük biçiminde eylemler de vardır.Bileşik sözcükler üç yolla oluşur:A) Anlam KaymasıB ) Ses KaymasıC) Tür KaymasıA) Anlam kayması yoluyla oluşan ad bileşikleri bitişik, eylem bileşikleri herhangi bir ses olayı yoksa ayrı yazılır:1- Ad Bileşikleri: Kuşüzümü, balkabağı, kafatası, başvuru...2- Eylem Bileşikleri: Ayağını kaydırmak, kafası kızmak, tepesi atmak......

Birleşik Cümle

Birleşik Cümle Düşünce ve duygular, bağımsız birer yargı biçiminde oluşacağı gibi, birbirine bağımlı, neden-sonuç yönünden ilişkili yargılar biçiminde de ortaya çıkarlar. Yargıların bu bağlanışı, neden-sonuç yönünden birbirine zincirlenişi bileşik yapılı cümlelerin doğmasına yol açar. İçinde birden çok yargı barındıran cümleye bileşik cümle denir: “Klasikleri okurken her okuyucu, bilerek ya da kendiliğinden okuduklarını kolayca kendi dünyasına aktarır.” Örnek cümleden anlaşılacağı gibi, bileşik cümlede çekimli bir eylemle...

Türemiş Fiiller

Ad ya da eylem tabanlarına yapım eki getirilerek oluşturulan eylemlerdir. * Gösteri saat 20.00'de başlıyormuş, biraz hızlanalım. * Bu sıcakta hepimiz susamıştık. * Çayımızı demlediler. * Bir kedi miyavlıyordu uzaklarda. Not: Bir eylemi yapı bakımından incelerken her şeyden önce söz konusu eylemi buluyoruz. Mastarlı biçiminde söylüyoruz ve söylediğimiz kısmı inceliyoruz. Not: Yansımalar da diğer sözcükler gibi mecaz anlam kazanabilir. Hırsından çatlıyordu: çat-la-mak yansımadan türemiş eylemdir ve mecaz anlam kazanmıştır. * Çukuro...

Basit Zamanlı Fiiller

Basit Zamanlı Fiiller: Tek zaman eki almış fiillerdir. Türkçe'de geniş zamanla birlikte dört temel zaman bulunur. 1. Geçmiş Zaman: İş veya oluşun daha önceden, geçmişte yapıldığını bildiren zamandır. İkiye Ayrılır. İkiye Ayrılır: a. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır: Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler. Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ... 2. Şimdiki Zaman: Eylem ...

Fiillerde Kip (Anlam) Kayması

Bir kipin, bir başka kip yerine kullanılmasıdır. Bir başka ifadeyle; fiilin, çekimlenişine göre taşıması gereken anlamının dışına çıkmasıdır. Bu anlam değişiminin daha iyi anlaşılması için, kiplerin temel anlamlarını bilmemiz gerekir: -yor (Şimdiki zaman eki): Anlatışla eylemin aynı anda yapıldığını ifade eder: Kardeşim, kendi odasında ders çalışıyor. (Cümlenin söyleniş anında "ders ça­lışma" işi de yapılıyor.) -di (Bilinen, görülen geçmiş zaman eki): Konuşulan andan önce gerçekleştiği kesin olan eylemleri anlatır: Murat Bey, az ön...

Basit Fiiller

Yapım eki almamış, başka sözcüklerle öbekleşmemiş ve birleşmemiş fiillerdir. Bunlar kök halindedir. Sadece çekim ekleri alabilir. Türkçemiz fiil yönünden oldukça zengindir, bunların pek çoğu basit yapılıdır; bun­lar da genellikle tek hecelidir: gel, git, bak... Aşağıdaki cümlelerde kullanılan eylemleri inceleyelim: * Saat üçte burada ol, parayı sana vereceğim. * Bilmeden seni kırdım, özür dilerim. * Birkaç kilometre daha gitsek Anamur'a varacaktık. Not: Kip ve kişi ekleri bir sözcüğün yapısını değiştirmez. Not: Özellikle et-mek, o...

Fiillerde Çatı

ÇATI: (Türkçede fiil çatıları konusundaki tartışmalar henüz devam etmekte­dir. Bu tartışmalar sonuçlanıncaya kadar, gelenekleşmiş bilgiler hatırlatılacaktır.) Fiilin anlam bakımından özneye ve nesneye göre olan bağlantısına çatı denir. Buna göre fiiller, öznelerine ve nesnelerine göre iki grupta değerlendirilirler: 1. Özneye göre fiiller: a) Etken fiil: Özne alan, öznenin yaptığı işi gösteren fiillerdir: bil-, oku-... b) Edilgen fiil: Öznesi belli olmayan, özne almayan fiillerdir. Etken fiillere -°l-, -°n- fiilden fiil yapma ek...

Anlamına Göre Fiiller

Fiiller anlam özelliklerine göre üçe ayrılırlar. 1. Kılış Fiilleri Özellikleri: • Özneden başka bir varlık gereklidir.(nesne) • İşin gerçekleşmesinde özne etkilidir. Örnekler: Çoban, hayvanları besledi. Sınıfın kapısını boyadı. Onları yolundan çevirdim. Hırsızları sokağın başına kadar kovaladı. Şiiri çocuk okumuş. Konuyu tahtaya yazdık. Piknikte etleri o pişirdi. Saçlarını güzelce taramış. Durum FiileriÖzellikleri  Eylemin gerçekleşmesinde özne etkilidir.  Eylem özne üzerinde gerçekleşir. ...

Birleşik Fiiller

En az iki sözcüğün, birleşerek veya öbekleşerek oluşturduğu eylemlerdir. Birleşik eylemler farklı yöntemlerle oluşturulabilir: Yardımcı Fiillerle Yapılan Birleşik Fiiller: "Etmek, eylemek, olmak ve kılmak" yar­dımcı fiilleri ad soylu bir sözcükle bir eylemi birlikte ifade edecek şekilde öbekleşir, birleşik fiil oluşturur. * Sizin görüşlerinizi kabul etmiyorlar. * Teşekkür ederim, diyerek yanımızdan ayrıldı. * Tanıştığımıza memnun oldum, yine görüşelim. * Bizleri mutlu kıldınız. Not: Yardımcı eylemlerin kendilerinden önceki adlarla y...

Yorumlardan Yazarları Sorumludur. Yorumunuz Site Yönetimi Uygun Görürse Yayınlanır..!!..
Gönderen Başlık


Bu yazıya henuz resim eklenmemiş..
» Birleşik Fiiller resimleri

  Puanı : 6.6 / 10 | Oy : 9 kişi | Toplam : 59

» Bu yazıya puan ver..
» Ara Yoksa Sor Yanıtlayalım
Loading
» Reklamlar
» Dış Bağlantılar
Bi soru sor
İletişim