ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Tuesday, Sep 02nd

Son Guncelleme08:18:06 AM GMT

Nerdesin: Edebiyat Nedir İsimler


İsimler

e-Posta Yazdır

Reklamlar

İsim - İsimler

İsim Çeşitleri

İsim Tamlamaları

İsmin Halleri

İSİMLER

İSİM: Canlı ve cansız varlıkları, duygu ve düşünceleri, çeşitli durumları bildiren kelimelere İSİM denir.


İsimler cins isim ve özel isim olmak üzere ikiye ayrılır.

Özel İsim: Dünyada yalnız bir varlığı belirten isimlere ÖZEL İSİM denir.
Cins İsim: Dünyada benzeri çok olan bir çok varlığın, birçok varlığın ortak ismine CİNS İSİM denir.

Cins İsimler Üçe Ayrılır:

A. Madde İsimleri: Elle tutulup gözle görülen varlıklara verilen isimlere denir. Masa, elbise, taş, ova, cadde, sokak....

A. Mana İsimleri: Elle tutulamayan gözle görülemeyen varlıklara verilen isimlere denir. ses, uyku, sevinç, acı, rüya, akıl, huy, mutluluk, özlem, sevgi...

A. Topluluk İsimleri: Aynı türden olan varlıkların toklu olarak bulundukları durumlara verilen isimlere denir. okul, sınıf, alay, tabur, sürü, orman, halk, millet, aile, koro...

: : İSİMLERDE TEKLİK - ÇOKLUK : :

: : İSMİN HALLERİ : :

: : İSİM TAMLAMALARI : : [][][]

 

 

 

İSİMLERDE TEKLİK - ÇOKLUK

İsimlerde Teklik - Çokluk: Bir tek varlığı belirten TEKİL İSİM, aynı cinsten birçok varlığı belirten isimlere ise ÇOĞUL İSİM denir.

Tekil

Çoğu Eki

Çoğul

çiçek
dağ
gömlek
kapı

+
+
+
+

ler
lar
ler
lar

__
__
__
__

çiçekler
dağlar
gömlekler
kalıplar

 

 

 

İSMİN HALLERİ

İsmin beş hali vardır:
ev
ev + e
ev + i
ev + de
ev + den
__
__
__
__
__
ev
eve
evi
evde
evden
:
:
:
:
:
yalın hali
-e hali
-i hali
-de hali
-den hali

:
:
:
:

Yönelme durumu
Yükleme durumu
Bulunma durumu
Ayrılma durumu

Buna göre okul kelimesini ismin beş haline göre cümlede kullanımı:

Yalın hali
-e hali
-i hali
-de hali
-den hali
:
:
:
:
:
Okul insan doğru düşünmeyi öğretir.
Mehmet bu yıl okula başlayacak
Okulu bitirince öğretmen olacakmış
Yarın okulda bulunmak zorunda mısın?
Okuldan gelirken kitapçıya uğramış.

 

 

 

İSİM TAMLAMALARI

A. İsim Tamlaması: Aralarında anlam ilgisi bulunan, iki veya daha çok isimden meydana gelen söz gruplarına İSİM TAMLAMASI denir.
İsim tamlamalarında birinci isim tamlayan, ikinci isim tamlanandır. Tamlayan veya tamlanan ek alma durumuna göre isim tamlamaları dörde ayrılır:

1. Takısız İsim Tamlaması: Bir tamlamada tamlayan ve tamlanan isim veya isim soylu kelime ek almazsa takısız tamlama oluşur.

gümüş çerçevedemir kapı
TamlayanTamlananTamlayanTamlanan
2. Belirtisiz İsim Tamlaması: Bir isim tamlamasında tamlayan ek almaz, tamlanan ek alırsa belirtisiz isim tamlaması meydana gelir.
soba boru - s -upencere cam - ı
TamlayanTamlananTamlayanTamlanan
3. Belirtili İsim Tamlaması: Tamlayanla tamlananın ek aldığı isim tamlamalarına belirtili isim tamlaması denir.
Ev - in pencere -s - iDolab - ın kapağ - ıCeket - in düğme - s - i
TamlayanTamlananTamlayanTamlananTamlayanTamlanan
4. Zincirleme İsim Tamlaması: İkiden fazla ismin anlamca birbirini tamamlarken oluşturdukları tamlamalardır.
Evimizin dört bir yanıPencere çercevesinin camı ...

Tamlama Çeşidi

TamlayanTamlanan
Takısız İsim Tamlaması--
Belirtisiz İsim Tamlaması--i
Belirtili İsim Tamlamas-in-i
Zincirleme İsim Tamlamasİkiden fazla isim

 


* Farklı bir kaynaktan detaylı isim konusu ödevi..

İSİM

Canlı ve cansız varlıkları, duygu, düşünceleri ve kavramları anlatmak için kullanılan sözcüklere İSİM denir.

        ÖRNEK: Köpek, taş, sıra, masa, tanrı, rüya, saygı...

       İsimler, anlamları yönünden üç kısımda incelenir.

I .    VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER:

II.     VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER:

III.   VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER:


I .    VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER:

1) Özel İsimler

2) Cins İsimler


1)    Özel İsimler: Dünya'da tek olan varlıklara verilen isimlerdir.

        ÖRNEK: Lefkoşa, Kıbrıs, Pamuk, Ali, Karabaş, Akdeniz...

        Özel İsimlerin Yazımı:

       Özel isimlerin ilk harfi, cümlenin her yerinde büyük harfle yazılır.

       Özel isimlere eklenen yapım ekleri ile "-ler, -lar " ( genellikle " -li, -siz, -ci, -gil, -cik, -ler " ) ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.

        ÖRNEK: Lefkoşa, Ahmetsiz, Beşiktaşçı, Ayşegil, Ayşecik, Havvalar...

       Süreksiz sert sessiz ( p, ç, t, k ) harflerle biten özel isimler, sesli harf veya sesli harf ile başlayan bir ek aldıklarında yumuşama kuralı uygulanmaz. Ancak, bu durumdaki isimler okunurken, söylenirken yumuşama kuralı uygulanır.

       ÖRNEK: Yazılışı                            Okunuşu
                       
                        Sevtap'ın                        Sevtabın
                        Sertaç'a                          Sertaca
                        Serhat'ı                           Serhadın
                        Yeşilırmak'a                   Yeşilırmağa
                        

       Başlıca Özel İsimler:

a)    İnsanların isim ve soy isimleri:
       ÖRNEK: Müjgan Soykan, Ümit Özdemirağ... 

b)   Ülke ve ulus isimleri:
       ÖRNEK:
İngiltere, Almanya, Fransa...
                        İngiliz,Alman, Fransız...

c)   Hayvanlara verdiğimiz isimler:
       ÖRNEK:
Pamuk, Tekir, Karabaş, Lasi...

ç)   Gazete, dergi, kitap, isimleri:
       ÖRNEK:
Kıbrıs, Avrupa, Cumhuriyet, Bilim Çocuk, Kırmızı Başlıklı Kız...

d)   Dağ, deniz, dere, tepe, ova, boğaz, köfez, burun vs. coğrafi isimler:
       ÖRNEK:
Beşparmak Dağları, Kanlı Dere, Selvili Tepe, Girne Boğazı, Mağusa Körfezi, Kedi Burnu...

e)    Kurum, dernek, okul, banka, sendika, işletme vs. kuruluş işimleri:
       ÖRNEK:
Türk Hava Kurumu, Halk Sanatları Derneği, Necati Taşkın İlkokulu, Akdeniz Garanti Bankası, Kıbrıs Türk Öğretmenler Sendikası, Ömür Bakkaliyesi...

f)    Gök cisimleri isimleri:
       ÖRNEK:
Ay, Güneş, Dünya, Venüs, Merkür, Samanyolu, Büyük Ayı ...  

g)   Dil ve din isimleri: 
       ÖRNEK: İngilizce, Türkçe, Fransızca...
       Hıristiyanlık, Müslümanlık, Protestanlık...

ğ)   Sokak, cadde, mahalle, meydan, köy, şehir isimleri: 
       ÖRNEK: Yasemin Sokak, Mehmet Akif Caddesi, Sarönü Meydanı, Kalavaç, Lefkoşa...

 


2)    Cins İsimler: Aynı cinsten varlıklara ad olarak verilen sözcüklerdir.

        ÖRNEK: Okul, masa, kalem, kedi, insan, orman, dağ, ev...


II.     VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER:

1) Somut isim ( Madde ismi )
2) Soyut isiml ( Mana ismi )


 

1 .   Somut isim: Var olduğunu, duyu organlarımızla anlayabildiğimiz varlıklara isim olarak verilen sözcüklerdir.
       ÖRNEK:
Dağ, ses, koku, tuz, hava, beyin, ışık, bulut, rüzgar, duman

2 .   Soyut isim: Gerçekte varlığı olmayan; insanların akıl, düşünce, sezgi veya inanç yolu ile yarattıkları varlıklara isim olarak verilen sözcüklerdir. 
        Bu varlıkların varlığını, beş duyu organımızla anlayamayız.

        ÖRNEK: Rüya, mutluluk, akıl, yalnızlık, kin, özlem, intikam, güzellik, tanrı, şeytan, melek, korku, süphe, keder, tasa, üzüntü, dostluk...

  


 

III.   VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER:

1) Tekil isimler
2) Çoğul isimler
3) Topluluk ismi 


1 .   Tekil isimler: Aynı cinsten olan varlıklardan bir tanesini anlatmada kullandığımız isimlerdir.
        ÖRNEK: Araba, okul, ev, kalem, taş, dergi...

2.    Çoğul isimler: Aynı cisten olan varlıklardan birden fazlasını anlatmada kullandığımız isimlerdir. Bu isimler "-ler, -lar " eklerinden bir tanesini, BÜUK'na uygun olarak alırlar.
        ÖRNEK: Arabalar, taşlar, evler, kalemler,dergiler...

        NOT: Çoğul ekleri, eklendiği sözcüğü çoğul yapmala kalmaz. Ona başka anlamlar da katar. Bu anlamlar şunlardır:

        a) Abartma anlamı: Çocuk ateşler içinde yanıyordu.

        b) Teklik anlamı: İkisi de okulun kapısında annelerini bekliyorlardı.

        c) Aşağı - yukarı anlamı: Sizi arayan 10 yaşlarında bir çocuktu.

        ç) Aile anlamı: Akşama Fatmalar bize gelecek.

        d) Saygı anlamı: Öğretmen Hanımlar, içeride oturuyorlar.

        e) Benzerlik anlamı: Mustafa Kemaller  tükenmez.  

3 .   Topluluk ismi: Tekil oldukları halde bir topluluğu anlatan isimlerdir.
        ÖRNEK: Düzine, aile, orman, bölük, takım, ekip, sürü, ordu, ulus, küme, meçlis...
        
       NOT:
Topluluk isimleri çoğul olarak da kullanılır. 
        ÖRNEK: Aileler, ordular, ormanlar, sürüler...


 

YAPILARINA GÖRE İSİMLER

       İsimler yapılarına göre üç kısımda incelenir:

1) Basit yapılı isimler
2) Türemiş yapılı isimler
3) Bileşik yapılı isimler


1 .   Basit yapılı isimler: Yapım eki almamış, başka bir isimle birleşmemiş kök durumundaki isimlere basit yapılı isimler denir.
       ÖRNEK: Defter, kalem, kürek, balta...

       NOT: Kök durumundaki isimler çekim eki alırlarsa yine basit yapılı isim olarak kabul edilirler.
       ÖRNEK: Defterler, kalemler, kürekte, baltayı... 

2 .   Türemiş yapılı isimler: Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan İsimlere türemiş isimler denir.
        ÖRNEK: Demirli        »»»   kökü ( demir )
                         Sabunluk     »»»   kökü  ( sabun )
                         Sucu            »»»   kökü  ( su )
                         Türkçe         »»»   kökü  ( Türk )
                         Yurttaş         »»»   kökü  ( yurt )
                         Vatandaş    »»»   kökü  ( vatan )
                         Bal            »»»   kökü  ( bal )

3 .   Bileşik yapılı isimler: Birden fazla sözcüğün, kendi anlamlarının bir kısmını veya tümünü yitirerek birleşip, kaynaşıp, kalıplaşmaları ile oluşan yeni anlamlı isimlere bileşik yapılı isimler denir. Bileşik isimler bitişik yazılır.
       ÖRNEK: Anayasa, başöğretmen, havagazı, kabakulak, hanımeli...


 

İSİMLERDE KÜÇÜLTME

       İsimlerin sonlarına getirilen  " -cik, -cık, -ceğiz, -cağız, -cek, -cak, -ciğim " ekleri onların anlamlarına sevgi, acıma, küçültme, azımsama ve alay gibi anlamlar katar.
       
       ÖRNEK: anneciğim            »»»»»»  sevgi
                        kuşcuk                  »»»»»»  küçültme
                        çocukcağız           »»»»»»  acıma
                       
yavrucak               »»»»»»  acıma
                       
bir milyon liracık   »»»»»»  azımsama
                       
ressamcık             »»»»»»  alay

       NOT: Bazı sözcükler "-cik " ekini aldıklarında küçültme ismi olarak kabul edilmezler. Bu sözcüklerde bulunan "-cik" eki sözcüğün anlamında küçültme yapmaz.

       ÖRNEK: Bademcik, Gelincik, Arpacık...


 

 

İSMİN HALLERİ

       İsimler, cümle içindeki görevlerine göre yalın ( eksiz ) veya " -i, -e, -de, -den " çekim eklerinden birini alarak bulunurlar. İsimlerin girdiği bu biçimlere ismin halleri denir.
       İsmin beş hali vardır.

1 .   İsmin yalın hali: 
       İsmin hal eki almamış biçimidir.
       ÖRNEK: taş, sene, kitap, ağaç, dert, renk, tarak, Ahmet...

2.    İsmin -e hali:
       İsmin sonuna " -e "  veya " -a "  eklerinden BÜUK'na uygun olarak getirilmiş biçimidir.
       ÖRNEK: Elmalara, okula, üzüme, taşa, seneye, kitaba, ağaca, derde, renge, tarağa, Ahmet'e, elmaya...

       NOT( 1 ) : Sesli harf ile biten cins isimler, " -e " hal ekini aldıklarında, isim ile hal eki arasına " y " kaynaştırma harfi girer.

       NOT ( 2 ) : " p, ç, t, k " harfleri ile biten cins isimler, " -e " hal ekini aldıklarında " Süreksiz sert ünsüzlerin yumuşaması " kuralı uygulanır. 

       NOT ( 3 ) : Özel isimlere eklenen " -e " hal eki kesme işareti ile ayrılır. " p, ç, t, k " harfleri ile biten özel ismler " -e " hal ekini aldıklarında yumuşama kuralı ( yazarken ) uygulanmaz.

3 .   İsmin -i hali: 
      
İsmin sonuna " - i, -ı, -u, -ü " eklerinden uygun olanının getirilmiş biçimidir. 
       ÖRNEK: Elmaları, okulu, üzümü, taşı, seneyi, kitabı, ağacı, derdi, rengi, tarağı, Ahmet'i, elmayı...
       NOT( 1 ) : Sesli harf ile biten cins isimler, " -i " hal ekini aldıklarında, isim ile hal eki arasına " y " kaynaştırma harfi girer.
       NOT ( 2 ) : " p, ç, t, k " harfleri ile biten cins isimler, " -i " hal ekini aldıklarında " Süreksiz sert ünsüzlerin yumuşaması " kuralı uygulanır. 
       NOT ( 3 ) : Özel isimlere eklenen " -i " hal eki kesme işareti ile ayrılır. " p, ç, t, k " harfleri ile biten özel ismler " -i " hal ekini aldıklarında yumuşama kuralı ( yazarken ) uygulanmaz.

4 .   İsmin -de hali: 
       İsmin sonuna " -de " ekinin getirilmiş biçimidir. " -de " eki eklendiği ismin son hecesindeki sesli harf kalın ise " -da " şeklini alır. 
       ÖRNEK: Elmalarda, okulda, üzümde, taşta, senede, kitapta, ağaçta, dertte, renkte, tarakta, Ahmet'te, elmada...
       NOT: " p, ç, t, k, s, ş, h, f " harfleri ile biten isimler, " -de "  hal ekini aldıklarında              " yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi " kuralı uygulanır.

5 .   İsmin -den hali: 
       İsmin sonuna " -den " ekinin getirilmiş biçimidir. " -den " eki eklendiği ismin son hecesindeki sesli harf kalın ise " -dan " şeklini alır. 

       ÖRNEK: Elmalardan, okuldan, üzümden, taştan, seneden, kitaptan, ağaçtan, dertten, renkten, taraktan, Ahmet'ten, elmadan...
       NOT: " p, ç, t, k, s, ş, h, f " harfleri ile biten isimler, " -den "  hal ekini aldıklarında "yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi " kuralı uygulanır.

Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy