ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Tuesday, Sep 02nd

Son Guncelleme08:18:06 AM GMT

Nerdesin: Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat Döneminde Batılılaşma Hareketleri


Tanzimat Döneminde Batılılaşma Hareketleri

e-Posta Yazdır

Reklamlar

Tanzimat Döneminde Batılılaşma Hareketleri

 

  Paris ve Londra elçiliklerinde bulunmuş olan Hariciye Hazırı Mustafa Reşit Paşa,Osmanlı İmparatorluğunda Tanzimat Dönemi olarak tarihe geçecek bir olayı başlatmıştır.3 Kasım 1839’da Gülhane Hatt-ı Hümayunu adı verilen bir belgeyi devletileri gelenlerinin, yabancı elçilerin, halkın önünde okumuştur. Daha önce başladığınıgördüğümüz yenilik hareketlerinin bu fermanla genişletilerek sürdürüleceğiniaçıklamıştır. “Tanzimat “, düzenlemeler demektir. Her alanda düzenlemeler yapılacağınınduyurulduğu bu fermanı Tanzimat Fermanı; bu fermanın ilânıyla başlayan dönemede Tanzimat Dönemi denir. Fermanın en dikkat çekici yanı , Osmanlı Devleti’nin, batılı devletlerin anayasalarındayer alan insanın temel hak ve özgürlüklerinin korunması ilkesini kabul etmesive bunu resmî bir törenle duyurmasıdır. Böylece İmparatorlukta Hukuk devletinedoğru bir yöneliş de başlamıştır. Tanzimatla gelen yenilik ve düzenlemeler, hemen hemen yaşamın her alanını kapsamıştır.

 

Tanzimat döneminde yapılan yenilikler nelerdir? 

 

1. Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler Tanzimat Fermanında, batılı anlamda bir düzene duyulan gereksinim açıkça belirtilmişti.Önce yönetim merkezi olarak Babıâli güçlendirildi. II. Mahmut zamanındakurulmuş olan Meclis-i Ahkâm-ı Adliye yeniden düzenlendi. Yeni meclislerin kurulmasıkararlaştırıldı. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar çıktı (1840’ta Ceza Kanunnamesi,1850’de Ticaret Kanunnamesi).Osmanlı yurttaşı olan herkesin yasa önünde eşit olduğu vurgulanıyordu. Ayrıcaüyeleri arasına yabancıların da katıldığı karma ticaret mahkemeleri kuruldu.1864’te Vilayet Nizamnamesi çıkarıldı. Ülke vilayetlere, vilayetler sancaklara, sancaklarkazalara, kazalar da karyelere (köylere) ayrıldı. Vilayetlerin başına valiler,sancakların başına mutasarrıflar, kazaların başına da kaymakamlar getirildi. Ayrıcakazalarda, sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu. 

 

 2. Ekonomik Alanda Yapılan Yenilikler Osmanlı yöneticileri devletin düzlüğe çıkabilmesi için ekonomik kaynakların verimlihâle getirilmesini istiyorlardı. Bu nedenle de vergi düzenini çağdaşlaştırmayakarar verdiler. Çünkü hem yeterince vergi toplanamıyor, hem de vergi toplayıcılarınbaskısı yüzenden devletle halk karşı karşıya geliyordu. Bunu önleyebilmek içinmerkezden sancaklara "muhasıl" adıyla birer memur atandı. Bu memurun başkanlığında Muhasıllık Meclisi adı verilen bir meclis kuruldu. Fakat beklenen vergi toplanamadı.Vergi sistemi büyük ölçüde değiştirildi. 1841’de ilk kağıt para çıkarıldı. Hazine bonosu biçimindeki bu paranın adı "kaime"idi.Fakat beklenen sonuç alınamayınca, 1844’te kaldırıldı.Bankalar kurulmaya başlandı. İlk kurulan banka olan İstanbul Bankası çok geçmedenkapandı. Menafi Sandığı adıyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasına dönüştürüldü. Ülke ekonomisinin kötüye gitmesi üzerine İngiliz ve Fransız firmalarından borç paraalındı.Böylece ilk borç para Tanzimat döneminde alındı.Fakat faizleriyle birlikte büyük bir sorun olan bu borç, sonunda devleti iflâsa sürükledive 1881’de Düyun-ı Umumiye’nin kurulmasına yol açtı.

 

 3. Askeri Alanda Yapılan Yenilikler Ordu, başlarında müşirlerin bulunduğu beş ordu biçiminde düzenlendi. Adı Asakir-i Nizamiye-i Şahane çevrildi. Askerlik süresi beş yıl olarak belirlendi. Askere almaişi kuraya bağlandı. 

 

 4. Toplumsal Alanda Yapılan Yenilikler Toplumsal alanda ilk dikkati çeken, yenilikler haberleşme ve ulaşımdaki gelişmelerdir.Bu dönemde yeni posta istasyonları kurulmuş, postanın sağlıklı yürümesiiçin yeni yollar yapılmış, telgraf idaresi kurulmuş. Deniz ulaşımında gelişmeler olmuştur. Demiryolları da ilk kez bu dönemde yapılmaya başlamıştır.Kentlerde belediyeler kurulmuştur. 

 

5. Kültürel Alanda Yapılan Yenilikler Kültürel yenilikler edebiyat, eğitim ve gazetecilik olmak üzere üç alana yayılmıştır.Edebiyattaki yenilikleri sonraki ünitede göreceğimiz için, burada onlara yer vermeyeceğiz.Eğitim ve gazetecilikte görülen başlıca yenilikleri şöyle özetleyebiliriz: 

 

5.1. Eğitim 1846’da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Bu kurum daha sonra nazırlığa dönüştürüldü(1846). Bu, Türkiye’de ilk eğitim bakanlığı demektir.Rüştiyelerin sayısı artırıldı.Daha önemlisi ilk kız rüştiyesi İstanbul’da kuruldu (1858).Rüştiyenin üzerinde öğretim yapan idadîlerin ilki ise 1873’te kuruldu.Öte yandan Robert Koleji, Galatasaray Sultanîsi ve Darüşşafaka adlarında üç özelokul açıldı. Tanzimat döneminde eğitim konusunda görülen önemli atılımlardan biri de öğretmenyetiştirmek için okullar açılmasıdır. Darülmuallimîn-i Sıbyan, sıbyan adı verilen okullara, Darülmuallimîn-i İdadî deidadîlere öğretmen yetiştirmek için kurulan okullardır (1868). Darülmuallimat isekız çocuklara bayan öğretmen yetiştirmek için açıldı (1870).Mesleğe yönelik eğitimde de ilerleme kaydedildi. 1859’da, sonradan Siyasal BilgilerFakültesine dönüşecek olan Mekteb-i Mülkiye kuruldu. 1875’te askerî rüştiyeleröğretime başladı. Daha sonra başka meslek okullarının açılması sürdü.Yükseköğretimin ne durumda olduğunu biliyor musunuz?1846’daki ilk denemeden sonra 1870’te Darülfünun (üniversite) kurulmuştur. Ancakkimi medresecilerin iftiraları üzerine ertesi yıl kapatılır. 1876’da yeniden aynıadla açılır. 1851’de üniversitede okunacak kitapların hazırlanması için kurulan Encümen-i Daniş ise bilim akademisi niteliğinde önemli bir kurumdur.Ayrıca bu dönemde azınlık ve yabancı okulları da eğitim dünyasında yerini almıştır. 

5.2. Gazetecilik Türkiye’de yayımlanan ilk Türkçe gazetenin 1831’de çıkan resmî gazete Takvimi Vekayi olduğunu yukarıda görmüştük. Tanzimat döneminde çıkan ilk gazete isealım-satım, kira ilânları, yangınlar, hırsızlık olayları gibi haberlerin yer aldığı yarıresmî Ceride-i Havadis’tir (1840). Bu resmî, yarı resmî gazetelerde zaman zamanyabancı dilde yayımlanan gazetelerden yapılan çeviriler yayımlanır; böylece batıdanhaberler, bilgiler verilirdi. Ceride-i Havadis’i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tıbbiye izledi.Türkçe özel gazeteler ne zaman çıkmaya başlamıştır?Türkçe özel gazeteler 1860’tan sonra çıkmaya başlamıştır. İlki, Agâh Efendi ile Şinasi’ninçıkardıkları Tercüman-ı Ahvâl’dir (1860). İlk edebî tefrika da burada yayımlanır.Bu, Şinasi’nin Şair Evlenmesi adlı oyunudur. Gerçekte, o dönemde hemenbütün yazarlar, ilk edebî yazılarını gazetelerde yayımlamışlardır. Bu nedenleTanzimat döneminde gazetecilik, edebî açıdan çok büyük önem taşır. Tanzimat edebiyatının yazarları, edebî eserlerinin çoğunu gazetelerde yayımlamakla kalmamış; kendileri de gazete çıkarmışlardır. Örneğin ikinci özel gazete olan Tasvir-i Efkârı Şinasi kurar (1862). Sonra Şinasi’nin Paris’e kaçması üzerine, gazete Namık Kemal’e kalır. Abdülaziz’in baskıcı yönetiminde birçoğu yurtdışına kaçan yazarlar, gittikleri yerlerdede gazete çıkarırlar. Ziya Paşa ile Namık Kemal 1868’de Londra’da Hürriyetadında bir gazete kurarlar. Bu gazeteyi Ziya Paşa Cenevre’de de çıkarır.Namık Kemal Avrupa’dan dönünce İbret adlı gazeteyi çıkarmaya başlar. En önemlisiyasal ve düşünsel yazılarını da burada yayımlar.Kültürel gelişimin önemli ögelerinden biri olan dergicilik de bu dönemde ortayaçıkmıştır. İlk dergi Münif Paşa tarafından çıkarılan Mecmua-i Fünun'dur. Onu resimliolarak çıkarılan Mirat izlemiştir.Bu dönemde vilayetlerde birer matbaanın kurulması ve gazete çıkarılması, vilayetyıllıklarının hazırlanması kültürün gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.

Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy