ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Sunday, Apr 20th

Son Guncelleme08:18:06 AM GMT

Nerdesin: Psikoloji Koşullu Uyarıcı


Koşullu Uyarıcı

e-Posta Yazdır

Reklamlar

Koşullu Uyarıcı

Koşullu uyarıcı, öğrenilmiş olan bir uyarıcıdır. Başlangıçta etkisiz olan, fakat koşulsuz bir uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucu koşullu davranımı uyandırır hale gelen uyarıcıdır. Pavlov'un deneylerinde, zil daha önce öğrenilmiş koşullu uyarıcıdır. Çünkü o koşulsuz uyarım olan yiyecek uyarımı ile birleştirilip koşullu uyarım haline sokulmuştu. Bu bileşke klasik koşullanmanın anahtarıdır. Köpeklerin salgılama yapmak için zil sesine tepki göstermeleri doğuştan değildir.
Bunu, uyarıcı - tepki olayı sonucu öğrenirler. Pavlov, köpeklerin yiyeceklere karşı gösterdikleri doğal tepkileri koşullanmamış tepkiler olarak tanımlarken, köpeklerin zil sesine karşı gösterdikleri tepkileri koşullu tepkiler olarak tanımlar. Koşullanmış uyarıcıların tepki üretmesi için uzun süre geçmesi gerekmez.
Uyarıcı - tepki bileşimi ve deneyin bir sonucu olarak, koşullu uyarıcılar koşullanmamış uyarıcıların yerini almaya başlar.
Pavlov'un koşullanmaya bilimsel yaklaşımı, çift uyarımlarla kendi deneyimlerimizi güzel bir biçimde açıklar. Sinemaya gittiğimiz zaman ışıklar aniden söndürüldüğünde arkadaşımızla konuşmayı bırakıp filmin başlamasını bekleriz. Ya da araba kullanırken, bir siren sesi duyduğumuz zaman yolun kenarına çekilip ambulansın veya geçiş üstünlüğü olan aracın geçmesini bekleriz. Ama sinemaya hiç gitmemiş, hiç siren sesi duymamışkişi bunlara aynıtepkiyi göstermez. Biz tüm bu farklı sinyallerin birleşimini öğreniriz. Bunlar bizim günlük öğrenmelerimizden doğan sonuçlardır. Bunların bazısı doğal, bazısı ise doğal değildir. Ama ikisinin de iki ortak özelliği vardır:
Uyarıcı ve tepki, yer ve zamana bağlı olarak birbirinin neden ve sonucudur. Uyarının bulunduğu yerde kesin olarak tepki de vardır.
Uyarıcı- tepki ilişkisinin güvenilir ve geçerli olduğu, hergün yaşadığımız olaylarla kanıtlanmaktadır. Bu birleşim sayesinde sabahtan akşama kadar gözümüzün önünde meydana gelen olayları anlatmakta güçlük çekmeyiz.

Koşullu öğrenme ile ilgili çalışmalar nelerdir?

Pavlov'un çalışmaları pek çok psikoloğu koşullu öğrenme konusunda çalışmaya teşvik etti.
Pavlov koşullu öğrenme konusunda dört önemli gelişme üzerinde durdu. Bunlar: genelleme, ayırdetme, söndürme ve kendiliğinden geri gelme.

1. Genelleme

Psikologlar, iki ya da daha fazla uyarıcıya, hayvanların aynıbiçimde tepki gösterdiğini görmüşlerdir. Bu bir genellemedir. Genelleme bireyin şartlı uyarıcılar veya bunlara benzer uyarıcılar karşısında, derece derece koşullu tepkiler yapabilme gücünü kazanmasıdır.
Örneğin; Pavlov'un köpekleri özel bir zile koşullandırıldıkları halde, ayrı tonda herhangi bir zil sesi duyduklarında hemen salgı yapmaya başlıyorlardı. İnsanlarda da durum böyledir. Bebek bıyıklı bir
adam tarafından korkutulmuş ise daha sonra gördüğü tüm bıyıklı adamlardan korkabilir.
Genellemenin olumlu ya da olumsuz yönleri de vardır. Genelleme yararlıdır. Çünkü; öğrendiğimiz herhangi bir duruma benzer bir durumda ne yapacağımızıbiliriz. Siren sesinin geçişüstünlüğü olan bir aracın yaklaştığını belirttiğini öğrendiğimizde, farklıaraçların farklısiren seslerine uyum sağlamamız daha kolaydır. Bazen grup içinde bireyler hakkında da genellemeler yaparız. Eğer kızıl saçlı birinden hoşlanmıyorsak, bundan sonra hiçbir neden yokken kızıl saçlı kişilere karşı antipati duyarız. Bu yüzden genellemenin olumsuz yanları da vardır. Buna bağlı olarak genelleme bizi bireyler ve olaylar hakkında yanlış düşünmeye de itebilir.

2. Ayırdetme

Bazıdurumlarda genelleme yapamayız. Örneğin; bir öğle yemeği zili ile derse girişzilini birbirine karıştırmayız. Bu iki benzer sesi ayırdetmeyi öğreniriz. Çevremizdeki birçok nesnenin farkılılıklarını ayırdetmeyi öğreniriz. Ayırdetme genellemenin tam tersidir. Ayırdetme insanlar için değer taşır. Eğer bizim için anlamlıolmayan uyarıcılara aynıtepkiyi gösterseydik, zamanımızın çoğunu ve enerjimizi boşa harcamış olurduk. Değişen çevremizle uyum sağlama esnekliğimizin eksikliği ortaya çıkardı. Bunun yerine insanoğlu değişen olaylarla birlikte davranışlarını değiştirebilir. Yeni uyarıcılara yanıt verir ya da tepki göstermez veya eskilere daha az dikkat eder.
Bu ayırdetme yeteneği bizim esnekliğimizin bir diğer örneğidir.

3. Söndürme

Acaba, sürekli olarak zil sesinden sonra köpeğe besin verilmezse durum ne olur? Pavlov bunu denemiş, her zil sesinden sonra salgılama uyarımı zayıflamış ve zamanla kaybolmaya başlamıştır. Köpekler gereksiz zil ve sinyallerin hepsine tepki göstermemektedir. Bu durum koşullu öğrenmede söndürme şeklinde açıklanmaktadır. Psikologlar, söndürmeyi, işlemler sonucunda koşullanmış davranımda görülen zayıflama olarak tanımlar.

4. Kendiliğinden Geri Gelme

Söndürmenin anlamı, bir tepkinin sonsuza dek kaybolması mıdır? Hayır! Bu tepki bastırılmış ama tamamen gitmemiştir. Pavlov deneylerinde bunu ortaya çıkardı. Söndürme meydana geldikten sonra, Pavlov yiyecek vererek ve yiyecek vermeyerek zili çaldı. Salgılama hemen tüm gücüne yakın olarak yine ortaya çıktı. Tepki tamamen kaybolmadı. Yani söndürülmüşbir koşullu davranımda zaman içinde görülen artışa kendiliğinden geri gelme diyoruz. Bu daha çok, terkedilmiş zararlı ve tehdit edici davranışları olan insanlarda daha sık görülür. Birkaç yıl sonra, eski alışkanlıklar bir uyarıcıile birlikte tekrar ortaya çıkar. Yeni oluşan durum kendisi için bir tehlike oluşturmasa bile, bir endişe kaynağı olabilir

Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy