ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Friday, Oct 18th

Son Guncelleme09:38:41 AM GMT

Nerdesin: Edebiyat Nedir Ses Yolundan Çıkışlarına Göre Harfler


Ses Yolundan Çıkışlarına Göre Harfler

e-Posta Yazdır

Reklamlar

SES YOLUNDAN ÇIKIŞLARINA GÖRE HARFLER:


1 .   ÜNLÜ ( Sesli ) HARFLER       :

Tek başına okunup, hece olabilen ve ünsüz harfleri seslendirmemize yardımcı olan harflerdir. Bunlar : " a, ı, o, u, e, i, ö, ü " dir.
    
   Sesli harfler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
       a) İnce sesliler: e, i, ö, ü
       b) Kalın sesliler: a, ı, o, u
 

 BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU KURALI

      Türkçe sözcüklerin ilk hecelerindeki sesli harf kalın sesli ise diğer hecelerindeki sesli harfler de kalın olur. İlk hecedeki sesli harf ince ise diğer hecelerdeki sesli harfler de kalın olur.
     Kısacası sözcüğün tüm sesli harfleri ya kalın, yada ince sesli olmalıdır. Bu kurala Büyük Ünlü Uyumu Kuralı ( BÜUK ) denir.
 
    Bu kural Türkçe'yi öteki dillerden ayıran temel bir kuraldır.
    
     ÖRNEK 1: " Çocuklarımız "
sözcüğünü inceleyelim.
    
Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " o, u, a, ı, ı " dır. Bu harflerin tümü kalın seslidir. Dolayısı ile BÜUK'na uyar. Türkçe bir sözcüktür.
    
      ÖRNEK 2: " Temizlikçi "
sözcüğünü inceleyelim.
   
  Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " e, i, i, i " dir. Bu harflerin tümü ince seslidir. Dolayısı ile BÜUK'na uyar. Türkçe bir sözcüktür.

      ÖRNEK 3: " Matematik " sözcüğünü inceleyelim.
   
  Bu sözcüğün sesli harfleri sıra ile; " a, e, a, i " dir. Bu harflerin iki tanesi kalın, iki tanesi de ince seslidir. Bu sözcükte kalın ve ince sesli harfler bir arada bulunmaktadır. Dolayısı ile bu sözcük BÜUK'na uymaz. Türkçe bir sözcük değildir.

BÜUK'na AYKIRI DURUMLAR

1.     " anne, kardeş, elma, kale, helva, hangi " gibi bazı sözcükler BÜUK'na uymadıkları halde Türkçe sözcükler olarak kabul edilirler. Bu sözcükler, zaman içinde değişikliğe uğrayarak BÜUK'na uymaz hale gelmişlerdir. Bu sözcüklerin esasları BÜUK'na uymaktadır.

 

Şimdiki hali

Esası

Anne

Ana

Kardeş Kardaş
Elma Alma
Kale Kala
Helva Halva
Hangi Kangı

2.     Türkçe'de sözcüklere eklenen ekler, eklendikleri sözcüğün son hecelerine uyarak BÜUK'nı korurlar. Ancak bazı ekler, eklendikleri sözcüğün son hecesine uymayarak, sözcüğün BÜUK'na olan uygunluğunu da bozar.

         ÖRNEK:  - (i)yor    :
İçiyor, geliyor, biliyor, dinlemiyor, söylüyor... 
                           -ken        : Yaparken, koşarken, yazarken, okurken, dolaşırken...
                           -ki            : Akşamki, sabahki, okuldaki, yoldaki, onunki...
                           -leyin      : Akşamleyin, sabahleyin...
                           -daş        : Meslektaş, gönüldaş...
                           -(i)mtrak : Ekşimtrak, yeşilimtrak, mavimtrak...

3.     Bazı bileşik sözcükler BÜUK'na uymazlar.
        ÖRNEK:
Hanımeli, Karadeniz, Atatürk, İlkokul, Güzelyurt, Taşkınköy...

*** Yabancı kökenli sözcüklerde BÜUK aranmaz.
*** Bileşik sözcüklerde BÜUK aranmaz.
*** Tek heceli sözcüklerde BÜUK aranmaz.
ÖRNEK: saz, dört, sert, bal, ev, yel, sel, yol,ak...

2 .   ÜNSÜZ ( Sessiz ) HARFLER : Tek başına okunamayan, hece olamayan ve ancak bir sesli harf yardımı ile seslendirebildiğimiz harflerdir. Bunlar: " b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z "dir.
    
   Ünsüz harfler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
       a) Sert Ünsüzler: p, ç, t, k, s, ş, h, f
       b) Yumuşak Ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z
      
   
     Sert ünsüz harfler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
        i) Sürekli Sert Ünsüzler: s, ş, h, f
        ii) Süreksiz Sert ünsüzler: p, ç, t, k

       
Yumuşak ünsüzler kendi aralarında iki kısma ayrılır:
        i) Sürekli Yumuşak Ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z
       ii) Süreksiz Yumuşak Ünsüzler: b, c, d, g

ÜNSÜZ HARFLERLE İLGİLİ KURALLAR


1.    SERT SÜREKSİZ HARFLERİN YUMUŞAMASI:
    
   Süreksiz sert ünsüz harflerle ( p, ç, t, k ) biten sözcükler, sesli harf veya sesli harf ile başlayan bir ek aldıkları zaman sonlarındaki sert ünsüz harf yumuşayarak (b, c, d, g, ğ ) olur. BU kurala " sert sesizlerin yumuşaması " denir.
        
       ÖRNEK:

Çorap + -ın  = Çorabın  
Sarnıç + -a     = Sarnıc
Kağıt + -ın   = Kağıdın
Toprak + -a = Toprağın
Denk + -i = Dengi
 

NOT 1: Tek heceli bazı sözcükler bu kurala uymaz. 
ÖRNEK:
Süt, çöp, üst, tek, ak, ip, sırt, sap, kat, üç, saç, aç, suç, et...

NOT 2:
Yabancı sözcükler bu kurala uymaz.
ÖRNEK:
Hukuk, millet, illet, saat, ...

NOT 3:
Özel isimlerin yazılışında bu kural geçerli değildir. sadece okunuşunda, söylenişinde geçerlidir.
ÖRNEK: " Ahmet'in "
şeklinde yazarız ama, " Ahmed'in " şeklinde okur, söyleriz. ( Bu noktaya ' özel isimler ' konusunda detaylı olarak değineceğiz.


2.     ÜNSÜZLERİN BENZEŞMESİ:
       
  Türkçe'de " p, ç, t, k, s, ş, h, f " harfleri ile biten sözcüklerden sonra, " c, d, g " harfleri ile başlayan ekler gelirse; ekin ilk harfi " ç, t, k " olur. Bu kurala yumuşak sessizlerin sertleşmesi,  kısaca benzeşme denir.

ÖRNEK: Dolap + -cı   = Dolapçı
                 Ağaç + -dan = Ağaçtan
                 Dost + -ca    = Dostça
                 Tarak + -da  = Tarakta
                 As  + -gı         = Askı
                 Koş + -du    = Koştu
                 Sabah + -dan = Sabahtan
                 Yulaf + -dan   = Yulaftan

NOT:
Bileşik sözcüklerde bu kural uygulanmaz.


Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy