ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Tuesday, Oct 22nd

Son Guncelleme09:38:41 AM GMT

Nerdesin: Tarih Genel Doğu Avrupa ve Sosyalizm


Doğu Avrupa ve Sosyalizm

e-Posta Yazdır

Reklamlar

Sosyalizm ve Doğu Avrupa

Doğu Avrupa'da sosyalist rejimler nasıl kurulmuştur?

2. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgali altındaki ülkelerde komünistler, sosyalistler ve muhafazakar güçler genişanti-faşist ittifaklar içinde birlikte yer almışlardı. Fransa ve İtalya başta olmak üzere işgal altında bulunan Avrupa ülkelerinde komünistler silahlıdireniş hareketi içinde öne çıkmışlar ve büyük prestij kazanmışlardı. Ama savaş sonrasında Nazi işgalinden kurtulan ülkelerin siyasal kaderini, daha çok, savaştan iki süper devlet olarak çıkan ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki rekabet ve güçler dengesi belirlemiştir.

 

Savaşta Avrupa’nın doğusu (Yugoslavya ve Arnavutluk dışında) Sovyet ordusu tarafından kurtarılmış, Fransa, İtalya ve Almanya’nın Batısıise İngiliz ve ABD ordularının denetimi altında kalmıştı. Böylece siyasal iktidarı ele geçirebilecek güçlü Komünist partilerin bulunduğu Fransa ve İtalya’da bu partiler iktidardan uzak tutulabilmişken, savaşı izleyen ilk üç yıl içinde Sovyetler Birliğinin etki alanı içinde kalan sekiz ülkede (Doğu Almanya, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk, Yugoslavya) Marksist-Leninist partiler siyasal iktidarıele geçirebilmişlerdir. Komünist partisinin büyük ölçüde oy alabildiği Çekoslovakya ve işgalden kurtuluşlarını Sovyet ordularına borçlu olmayan Yugoslavya ve Arnavut

luk dışında komünist hareketin zayıf olduğu bu ülkelerde sosyalist rejimlerin kuruluşunda Sovyet askeri varlığı önemli pay sahibi olmuştur.

II. Dünya Savaşından sonra Avrupa'da benimsenen sosyalizmin nitelikleri nelerdir?

Bu arada Marshall planı ve NATO’nun kurulmasıyla Avrupa’da ABD’nin nüfuzu arttı. Böylece komünizm-sosyalizm bölünmesi de somutlaşmış oldu. Batı Avrupa’daki sosyalistler marksist görüşlerinden tamamen vazgeçerek “sosyal devlet” modeline eklemlendiler. Kamu mülkiyetinin “daha iyi” ve sömürü olmayan bir topluma yol açacağı inancı terkedildi ve klasik demokrasinin kuralları içinde işleyecek bir karma ekonomi modeli benimsendi.

Doğu Avrupa'daki sosyalist rejimler Sovyetler Birliği'yle ilişkilerini nasıl sürdürmüştür?

Savaşın yarattığı güç dengesi ve savaştan hemen sonra Sovyetler Birliği ile Batılı güçler arasında gerginleşen ilişkiler -soğuk savaş- Yugoslavya ve Arnavutluk dışında bu ülkelerin sürekli olarak Sovyetler Birliği’nin yörüngesinde kalmasına yol açmıştır. Yugoslavya Nazi işgaline karşıYugoslav halklarının silahlıdirenişini örgütlemiş olan Tito yönetiminde 1948 yılından sonra Sovyetler Birliğine karşı çıkmış ve ondan sonra da bağımsızlığını titizlikle korumuştur. Arnavutluk da 1961 yılında Sovyetler Birliği’nden kopacaktır. Öteki altı ülke ise gerek ülke içi sosyalist uygulamalar, gerekse dış politika bakımından Sovyetlerin sadık bir izleyicisi oldular. Bu etkiden sıyrılmaya çalıştıklarında da hep Sovyet müdahalesi ile karşılaştılar. Sovyetler Birliği 1953’te Doğu Almanya’ya ve 1956’da Macaristan’a askeri birlikler gönderdi. 1968’de ise yine Sovyetlerin öncülüğünde beş Doğu Avrupa ülkesi Çekoslovakya’daki yönetimi askeri bir müdahale ile değiştirdi.

Doğu Avrupa sosyalizmi ile Sovyet sosyalizmi arasındaki farklar nelerdir?

 

Yine de Doğu Avrupa ülkeleri, bazı bakımlardan Sovyetlerinkinden ayrılan sosyalist düzenler kurdular. Bir kere ekonomik yapı bakımından Doğu Avrupa sosyalizmleri Sovyetlerinki gibi katıksız olmadı. Bu ülkelerin çoğunda egemen bir kamu kesiminin yanında belli ölçülerle bir özel kesimin varlığınısürdürmesine olanak ve-

rildi. Tarımda devlet mülkiyeti çok kez sınırlı tutuldu ve daha çok kooperatif biçimindeki örgütlenmelere ağırlık verildi. Bu ülkelerin başlangıçta kendilerine sosyalist devlet değil de “halk demokrasisi” demelerinin nedeni de buydu.

Siyasal yapılarıbakımından da bu ülkeler SSCB’den bir ölçüde ayrıldılar. Gerçi hepsinde yönetime Marksist-Leninist partiler egemendi ama, bu ülkelerde genellikle tek parti değil birden çok parti vardı. Ne var ki bu partiler, ancak, Halk Cephesi, Vatan Cephesi ve benzer isimler altında Marksist-Leninist partinin güdümü altında toplanarak varlıklarınısürdürebiliyorlardı. Öte yandan bu ülkelerde geleneksel yönetim yapılarının yanısıra, ulusal ve dinsel akımlar da güçlerini her zaman koruyabilmiştir. Örneğin Romanya sert bir diktatörlük uygulamasına karşın, Sovyetler’e karşı ulusal bağımsızlığını korumak için elinden geleni yapmıştır. Yine örneğin Polonya’da Katolik Kilisesi bütün bu süre boyunca muhalif bir güç olarak kendini koruyabilmiştir.

Özetle, Doğu Avrupa ülkelerinde sosyalist düzen, Sovyet desteği ile geldiği için, hiç bir zaman tam sağlam temellere oturamadı. Örneğin Polonya’da komünist yönetim, 1980’li yılların başından başlayarak, bağımsız işçi sendikası “Dayanışma”nın oluşturduğu muhalefete, 1981 yılında bir ordu yönetimi kurulmasına karşın, üstün

gelmeyi başaramadı. Bu nedenle Doğu Avrupa üzerindeki Sovyet desteği ve denetimi ortadan kalkınca, Doğu Avrupa ülkelerindeki rejimler boşlukta kaldılar ve direnemediler.

Sosyalist rejimlerin çöküş nedenlerini tartışınız.

Sosyalist düzen ilk kez Polonya’da çöktü. Haziran 1989 da yapılan ilk görece serbest seçimleri muhalefet kazandı. Macaristan’da ise daha Mart 1989’da Macar Komünist Partisi “komünist” sıfatını terketmişti. Çok kısa bir süre içinde, Kasım-Aralık 1989 aylarında, tüm Doğu Avrupa’da sosyalist rejimler yıkıldı. Bu büyük değişiklik, Romanya dışında, yumuşak bir biçimde gerçekleşti. Ondan sonra bu ülkelerde üretim araçlarının özelleştirilmesi ve Batı demokrasisi normlarına uygun hukuk düzenlerinin kurulması çabaları başladı. Bu arada Alman Demokratik Cumhuriyeti Federal Almanya’ya katılarak ortadan kalktı. Çeklerle Slovaklar da anlaşarak Çekoslovakya’yı iki ayrı devlete bölmeyi kararlaştırdılar.

Günümüzde, Doğu Avrupa’nın eski sosyalist ülkelerinde, ağır ekonomik sorunlara karşın, serbest seçimler ve insan haklarına dayalıgörece istikrarlıdemokratik yönetimlerin yerleşmiş olduğu görülüyor.


Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy