ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Monday, Sep 23rd

Son Guncelleme09:38:41 AM GMT

Nerdesin: Tiyatro 1950-1970 Arasında Türk Tiyatrosu


1950-1970 Arasında Türk Tiyatrosu

e-Posta Yazdır

Reklamlar

1950-1970 Arasında Türk Tiyatrosu

1950-60 yılları arasında roman yazarlarında olduğu gibi oyun yazarlarının sayısındada büyük bir artış, konularda çeşitlenme göze çarpıyor. Yine toplum sorunları önplanda olmakla birlikte yazarların toplum sorunlarına değişik hareket noktalarındanyöneldikleri görülüyor. Kimi yazarlar bireyden toplum sorunlarına geçerken, kimileriolaydan ve durumlardan hareket ederek toplumsal sorunlara yöneliyorlar. Kimi yazarlar da evrensel sorunlar üzerinde durup, bu yoldan topluma gidiyorlar.

 1950'li yılların tiyatrosunda köy sorunlarına eğilme görülür.

Bireyden topluma giden yazarlar olarak Oktay Rifat, Melih Cevdet, Haldun Taner,Nazım Kurşunlu, Orhan Asena, Çetin Altan, Refik Erduran, Turgut Özakman veNezihe Meriç'i görüyoruz. Bu yazarlar oyunlarının çoğunda kişideki ruhsal baskıları,tedirginlikleri, iç çatışma ve bunalımları toplumsal koşullara bağlarlar.

Oktay Rifat ilk oyunu olan Kadınlar Arasında da, büyük kentleri ele alarak, bu kentlerdekitoplum düzensizliğinin, ahlak çöküntüsünün aile üzerindeki etkisini gösterirkenhareket noktası kişidir. Onu izleyen oyunlarından Oyun İçinde Oyun, BirinciDünya Savaşı başlamadan hemen önce İstanbul'dan bir kesiti ele alarak değer yargılarındakideğişmeyi, Batılılaşma çabasında olan ancak bir senteze ulaşamadığı içinyüzeyde bir Batılılaşmayla züppeleşen ve ona karşı yine senteze ulaşamadığı içinkendisini yenileyemeyen iki kişiyi karşılaştırarak verir. Çil Horoz ve Zabit Fatma'nınKuzusu'nda da kişilerden hareket eden yazar, Yağmur Sıkıntısı'nda aile yapısı içinde, toplumdaki bozuk düzeni yansıtır.

 Sorunlar bireyden topluma yönelir.

Melih Cevdet'in bireyden topluma yönelen iki başarılı oyunu İçerdekiler ile MikadonunÇöpleri'dir. İçerdekiler, tutuklanmış bir öğretmenden hareket ederek özgürlüğükısıtlanmış, ancak kişiliğini özgürlüğe kavuşturmuş bir insanla dışarıda dolaşmalarınakarşın toplumun belli kalıplarından kurtulamayarak özgülüklerini tadamayaninsanları karşılaştırır.Bireyi hareket noktası olarak alan Haldun Taner Fazilet Eczanesi ve Huzur Çıkmazıadlı oyunlarında değişen toplum koşulları karşısında bağnazca düşünceleri yüzündenyanlış bir ahlak düşüncesiyle yaşamdaki değişikliklere karşı çıkanları verir.Nazım Kurşunlu daha değişik konulara değinmiştir. Branda Bezi adlı oyununda,kendilerine başlarını sokacak bir ev yapma çabasında olan yoksul insanların karşılaştıklarıgüçlükleri yansıtırken, Çığ'da kız kaçırma sorununa değinmiştir. Bu oyunundayine kişilerden hareket ederek, töreler ve alışkanlıklar yüzünden hemen hemenyaşam hakkını yitirmiş olan genç kız ve kadınların değişik sorunlarına bu aradaevlenme sorununa değinir. Merdiven'de yine bireyden, özellikle küçük memurdanhareket ederek toplumdaki aksaklıkları yansıtmıştır. Dumanlıda Telaki Var'daise yaşlı bir istasyon şefinin genç bir kadına duyduğu kıskançlıktan hareket ederek,kişisel duyguları işlemiştir.Bireyden topluma yönelen yazarlardan biri olan Orhan Asena'nın tarihten yararlandığınıgörüyoruz. Hürrem Sultan, Tohum ve Toprak, Atçalı Kel Mehmet, Şeyh Bedrettinonun tarihsel olaylardan ve kişilerden hareket ederek dönemini verdiği oyunlardır.Bunlarla birlikte tarihe yönelmeden toplum gerçeklerine yöneldiği iki oyunuolarak da Kocaoğlan ve Öç'ü görüyoruz.Oyunlarında köy sorunlarını da ele alan Necati Cumalı, Mine'de kadını bir mal gibikullanan ve bunu doğal sayan bir çevrenin yaşamını vermiştir. Bununla birlikte YeniÇıkan Şarkılar, Aşk Duvarı, Zorla İspanyol adlı oyunları ise toplum sorunlarından çokbireyin iç dünyasını verir.Çetin Altan ilk iki oyununda aileden hareket etmiştir. Çemberler'de ailenin yoksulluğunve dar bir yaşayış çemberi yüzünden aile bireyleri arasındaki çözülme, birbirindenkaçış üzerinde durulmuştur. Yazar oyunda, bireyin direnme gücünü aşanyaşam koşulları karşısında kaçışa yöneleceğini belirtir ve bireyin özgürlüğünü savunur.İkinci oyunu Tahtaravalli'de ise insanın maddi değerler karşısındaki durumunuyine aile sınırı içinde işler. Beybaba, Suçlular ve Mor Defter'de de insanın huzursuzluğa ve yalnızlığa itilişinin çeşitli nedenleri üzerinde durmuştur.

 Bu dönem tiyatrolarında olaydan hareketle toplum sorunları incelenir.

Romanlarında da toplumsal sorunlara ağırlık veren Orhan Kemal, roman ve öykülerinioyunlaştırarak tiyatro alanına girmiştir. Sanatçının toplumsal bir kaygı taşımasıgerektiği düşüncesinde olan Orhan Kemal, toplum sorunlarını, olayları ön planaalarak verme yoluna gitmiştir. Üç ayrı konuyu ele aldığı oyunlarından İspinozlar,yoksul bir göçmen ailesiyle, zengin ancak görgüsüz bir ailenin karşılaştırılmasıdır.72. Koğuş, bir cezaevi koğuşundan hareket ederek, insanları suça itenintoplum düzeni olduğu düşüncesini ortaya koymaya çalışır. Kardeş Payı'nın konusuise kimi romanlarında da üzerinde durduğu Anadolu'dan büyük kentlere çalışmayagiden işçilerin sömürülüşüdür.Cahit Atay ve Oktay Arayıcı birer oyunlarında birbirine yakın konulara değinmişlerdir.Cahit Atay Geristanda Var Bir Polis adlı oyununda yönetimdeki yozlaşmayaayak uyduramayan dürüst bir polisin içine düştüğü, onun sürülmeye değin götürendurumları verir.Oktay Arayıcı ise Seferi Ramazan Beyin Nafile Dünyası adlı oyununda bir başkomiserinkendi kendisini nasıl yok ettiğini veriyor. Ele alınan başkomiser, sürekli olarakyasalara uyulmasından söz eden ancak farkına varmadan kendisi yasaları çiğneyen,dar ahlak anlayışıyla hareket eden ve çevresinde olanlarla ilgilenmeyen bir kişidir.

Bu durumuna bilgisizliği ve bilinçsizliği de eklenince yok olup gider.

 Eğitimi eleştiren, yol gösterici oyunlar yazılır.

Rıfat Ilgaz, değişik durumlarıyla filme de alınan Hababam Sınıfı'nda, bir okul sınıfındanhareket ederek, toplumdaki düzensizlikleri ve değer yargılarını verir.Recep Bilginer, devlet-vatandaş ilişkilerinde devleti değil, vatandaşı sorumlu tutanbir yazar olarak karşımıza çıkıyor. Ben Devletim adlı oyununda, yönetimde yüksekdüzeydeki yöneticilerle kurulan ilişkilerde, vatandaşın haksızlık yapmadan ve

hakkını çiğnetmeden haksızlıkla savaşması gerektiğini ortaya koymaya çalışır.

 Tiyatroda, aile sorunları da ele alınır.

Sabahattin Kudret Aksal'ın üç oyunu ise evlilik ve aile ile ilgilidir. Bunlardan BirOdada Üç Ayna bir aileyi kuruluşundan ele alarak, yeni kuşaklar yetiştirmesini vedağılıp yok oluşunu verir. Tersine Dönen Şemsiye evli bir erkeğin, kendisini bekarolarak tanıttığı bir genç kıza yaklaşmasını, durumu fark eden karısının boşanma davasıaçması üzerine tekrar evine dönüşünü, bir ailenin geçirebileceği sarsıntılardanbiri olarak verir. Kahvede Şenlik Var'da ise evliliğin bir çıkar anlaşması durumuna getirilişinigörüyoruz. Aksal'ın ilk oyunu Şakacı aynı çevrede yaşayan bireylerin birbirleriyleolan ilişkilerini, çatışmalarını verip, bu ilişki ve çatışmaların hangi koşullaraltında çözülüp, gevşeyebileceğini gösterir. Aksal'ın yönetime ilişkin bir oyunyazdığını da görüyoruz. Kral Üşümesi adlı oyununda yöneten-yönetilen ilişkileriüzerinde duruyor.Suat Taşer, Turgut Özakman ve Tarık Buğra birer oyunlarıyla bu yazarlara katılırlar.

Suat Taşer, Aşk ve Barış'ta genel düzeyde insanlar arasındaki barış ve sevgi ülküsünüele alır. Özakman atom bombalarının ve yok edici silahların insanları tehditedişini Tufan adlı oyununda yansıtır. Tarık Buğra'nın Ayakta Durmak İstiyorum'undada özgürlükleri için savaşan insanları buluyoruz.1950-1970 yılları arasında romanlarda olduğu gibi oyunlarda da çeşitli sorunlarıylaköyün konu olarak alındığını görüyoruz. Ağaların köylüyü sömürüşü ve onlar üzerindekibaskıları, köy kadınlarının durumu, kan davası, köy yaşayışındaki değer çatışmaları oyunlara konu oluyor.

 Ağa-köylü ilişkisinde ağaların yanlış tutumları eleştirilir.

Oyunlardaki ağalar, genellikle romanlarda olduğu gibi, köylünün elindekini avucundakinialan, kötü niyetli, köylüye eziyet eden, devletle olan ilişkileri kendi çıkarlarınagöre ayarlayan kişiler olarak görülürler. Devlet gücünü kendilerinden yanaçekmeyi de başarırlar. Henüz bilinçlenmemiş olan köylü ise yapılan baskıya ve sömürülüşünekarşı koymayı düşünmez. Kimi oyunlarda da yeni yeni bilinçlenmeyeağaya, muhtara baş kaldırmaya başlamışlardır.Cahit Atay, Pusuda adlı bir perdelik oyununda, bir köy ağasının göz koyduğu kızı,kızın öldürtülmesini, sevdiği gence kaptırmamak için, o gencin saf bir köylüyeverir. Ana Hanım Kız Hanım'da ise bilinçsiz ve saf bir köylünün, ağa sözüne kanaraktek güvencesi olan ineği ile eşeğini elden çıkarışının izliyoruz.Necati Cumalı, Susuz Yaz'da ağa ile köylü arasındaki su sorununu ortaya koyup, busorunu köylünün yararına çözümlemeye çalışanların hapse bile girebileceklerinibelirtiyor. Yine yaygın olan ağanın, köylünün toprağını sömürüş teması FakirBaykurt'un aynı adlı romanından oyunlaştırılanYılanların Öcü'nde ele alınıyor. ZekiÖzturanlı'nın Batak Gölü adlı oyunu yine romanlara da konu olan ağa ile köylüarasındaki balık avlama yüzünden çıkan çatışmayı ve köylünün yenilgisini anlatır.Ağa-köylü çatışmasını veren oyunlar arasında Nazım Kurşunlu'nun Toprağın Kurbanları'nı,Hidayet Sayın'ın Küçük Devler ve Penbe Kadın'ını sayabiliriz. Penbe Kadın'ıöbür oyunlardan ayıran özelliği, bir köylü kadınının tek başına ağanın baskısınadirenişini vermesidir. Yazar, aynı zamanda köyde hükümetin temsilcisi olanmuhtarın çıkarı için haksız, ancak güçlü olandan yana olduğunu da ortaya koyuyor.Sabahattin Engin'in oyununda ise değişik bir ağayla karşılaşıyoruz. Orda Bir KöyVar Uzakta'da, önceki oyunlarda gördüğümüz, köylüye baskı yapan, onu sömüren ağa yerine, iyi yürekli, hemen hemen yazarın idealinde yarattığı bir ağayla karşılaşıyoruz.

 Köy kadınının sorunları tiyatro aracılığı ile topluma duyurulur.

Köy oyunlarının bir kısmı da, köy kadınının değişik sorunlarını yansıtıyorlar. Üzerindedurulan sorunlar olarak, köy kadınının özgürlüğünün çok kısıtlı oluşu, kadınınbir mal gibi satılabildiği, genç kızların en iyi para verenle evlendirilmesi, kuma,erkek çocuk anası olmadıkça kendisini çevreye kabul ettiremeyişi, kadınların erkeklerdençok çalışmakla birlikte hiçbir konuda düşüncelerinin alınmayışı göze çarpıyor.Değişik köy sorunlarıyla birlikte, köy kadınlarının sorunları üzerinde de en çokCahit Atay'ın durduğunu görüyoruz. Ana Hanım Kız Hanım'la birlikte, Sultan Gelin,Yangın Memet, Kerpiç Memet adlı oyunları genç kızların evlenme sorunlarıyla, yaşamahakkı hemen hemen elinden alınan kadını konu edindiği oyunlarıdır. NecatiFikret Otyam'ın Mayın; Yaşar Kemal'in Teneke; Sedat Veyis Örnek'in Manda Gözüadlı oyunları da değişik yönden köylüdeki değer yargılarının değişmesini verir.Bu yılların politik eğilimli yazarları, genellikle toplumdaki bozuklukların toplumunbilinçsiz oluşundan ve bireyin sorumsuzluğundan ileri geldiği düşüncesindedirler.Bu yazarların bir bölüğü, toplum düzensizlikleri, dünya siyaseti ve içine düşülen bunalımlarınnedenlerine eğilirken bir bölüğü de insanlık sorunlarına genel bir yöneliş gösterirler.Kimi yazarlar da efsane ya da tarihe dayanarak çağın eleştirisini yapmışlardır.Birinci gruptaki konulara eğilen yazarlar olarak Güngör Dilmen, Sermet Çağan,Adalet Ağaoğlu, Kerim Korcan, Güner Sümer, Başar Sabuncu ve Vasıf Öngören'i sayabiliriz.Güngör Dilmen, Ayak Parmakları, Canlı Maymun Lokantası; Sermet Çağan, Ayak BacakFabrikası ve Öyle Bir Oyun; Adalet Ağaoğlu Evcilik Oyunu, Çatıdaki Çatlak, Tombala,Bir Sessiz Adam; Kerim Korcan Linç; Güner Sümer, Yarın Cumartesi, Bozuk Düzen;Başar Sabuncu, Şerefiye, Çark, Zenberek; Vasıf Öngören Asiye Nasıl Kurtulur adlıoyunlarında bu konulara değinmişlerdir.Efsane ya da tarihe dayanarak çağın eleştirisini yapan yazarlara bir göz attığımızdayankılar uyandıran Midas'ın Kulakları, Midas'ın Altınları, Akad'ın Yayı, İttihat ve Terakkioyunlarıyla Güngör Dilmen başta geliyor. Onunla birlikte Turan Oflazoğlu'nunDeli İbrahim, Dördüncü Murat ve Sokrates Savunuyor adlı oyunları önem taşıyor.Bu yazarlara Erol Toy, Pir Sultan Abdal ve Parti Pehlivanı; İsmet Küntay da Tozlu Çizmeleradlı oyunlarıyla katılmışlardır.1950-1970 yılları arasındaki yazarlardan Yıldırım Keskin İnsansızlar, Sedat VeyisÖrnek Pirinçler Yeşerecek, Başar Sabuncu Kargalar'la, genel olarak insanlık sorunlarınadeğinenler olarak dikkati çekmişlerdir.

 


Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy