ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Thursday, Aug 22nd

Son Guncelleme09:38:41 AM GMT



Euripides

e-Posta Yazdır

Reklamlar

EuripidesEuripides (İÖ 485 – 406) Salamis adasında doğdu. Zengin bir ailenin çocuğu olduğu için iyi eğitim gördü. Zamanında çok garip karşılanman büyük bir kütüphaneye, böylece dünyanın ilk tiyatro koleksiyonuna sahipti. Felsefe, şiir ve tiyatroya çok meraklıydı. En yakın dostları Anaksagoras, Protagoras ve Sokrates gibi düşünürlerdi. Zamanının çoğunu bir çalışma yeri olarak düzenlediği Salamis’teki mağarasında geçirirdi. Çağdaşları onu yeni bir düşüncenin habercisi olarak kabul ederlerdi. Çünkü bireyci eğilimle gelişen kuşkuculuk onda yaratıcı yola yönelmişti. Onun dramatik başarısı Atina’da bilinmekle beraber, ondan öncekiler kadar ödül kazanamadı. Yüze yakın oyunu ile dört kez birincilik kazandı. Öldükten sonra ise beşinci kez, Bakkhalar’ı da içine alan dörtlemesi ile birincilik almıştır. Euripides’in çoğu oyunları tragikomedyalardır. Bu yönden onun, insan yaşamını, ondan önceki iki büyük ozandan daha doğru ve gerçekçi açıdan gördüğü anlaşılır. Euripides Antik Yunan geleneklerinden yeni gerçekler ortaya çıkarmıştır. O zamana kadar olan alışkanlıkları ve töreleri soruşturmaya başlamış, Atina halkının geleneğindeki insanlık dışı düşüncelere karşı durmuştur. Bu düşüncelerini o, büyük bir yiğitlikle Atine halkının önüne getirmiştir. Çağında saldırıya uğramış, ama zaman geçtikten ve özellikle öldükten sonra, önceki yazarlardan daha fazla sözü edilmiştir. Onun çağdaşlarından hangi noktalkarda ayrı olduğu ilk bakışta anlaşılabilir. Aristotales’in, “tüm ozanların en trajik olanı,” diye değerlendirdiği Euripides’in geleneğe karşı çıktığı noktalardan biri, Atina devleti içinde kadına verilen değerdi. Ona göre, kadın, insanların en trajik olanıydı. Onun için de, kahramanlarını acı çeken ve çektiren kadınlar arasından seçti. Daha önce tragedya kahramanı krallar, askerlerdi, yani erkeklerdi. O, soylu olarak doğmuş olmaya inanmıyordu. Soyluluğun bir ayrıcalık getirmemesi gerektiğini belirtiyordu. Bunun gibi, Grek olmayanların “barbarlıkla” değerlendirilip ikinci sınıf bir vatandaş sayılmalarını yanlış buluyordu. Yabancılar neden Greklerden daha aşağı oluyordu? Kölelik anlayışını eleştiriyordu: İon adlı oyununda, “iyi olduktan sonra bir köle neden bir Grekten daha kötü olsun?” diye soruyordu. Böylece Euripides, Atina devletinin kusurlu demokrasi anlayışına ve sınıflı toplum düzenine başkaldırıyordu. Euripides, çok tanrılı düzeni de kabul etmiyor ve Aiskhylos’u tanrılara olan tutkusundan dolayı alaya alıyordu. Euripides’in bir başka çıkışı da savaşların gereksizliği üzerineydi. Onun bu düşüncesi, Atina devletinin siyasal tutumuna aykırıydı; ama Troyalı Kadınlar halk üzerinde büyük etki yaptı. Yazarın, alışagelinmiş düşünce sisteminden ayrılışı bir de ilk kez “aşık olan kadınlar”ı göstermiş oluşundan ortaya çıkar. Euripides, son oyunlarında, savaştan bıkmış ve eğlence isteyen Atina halkına önce dramatik etki, sonra düşünceyi vermiştir. Düşüncenin, kişileştirme tekniğinin ve aksiyonun birer organik birim olarak birbirleriyle çok iyi kaynaştığı Erupides’in oyunlarında en trajik şey insanoğlunun yaşamıdır. Bunun için de, yönelişi çağdaş yazarlara en yakın olanıdır. Akılcıdır; mantık yoluyla tartışmalara girer. Bu tartışmaları da doğrudan doğruya seyirciye yöneltir, Aiskhylos’ta izlenen mecazi anlamları sevmez. Oyunlarını küçük bir oyun bölümüyle başlatıp bitirmesi dram sanatına bugünki anlamda “prolog” ve “epilog” bölümlemesini getirdi. Katı kurallara bağlanmayan Euripides, Sophokles’in çok dikkat ettiği, zaman ve yer birliğine pek eğilim duymazdı. Euripides’in dünyaya bakış açısı, ölümünden sonra düşünce dünyasını ve yazarları uzun bir süre ilgilendirdi. Onun düşünce aşamasına oyun yazarları ilk kez Rönesans’ta ulaştılar. XIX. Euripides ve TiyatroYüzyılda ise, Antik Yunan yazarları arasında üzerinde durulan en önemli yazar oldu. Oyunları: Alkestis elimizde kalan oyunlar arasında tarihi en eski olanıdır. 438’de oynamış ve ikincilik kazanmıştır. Bir dörtlemenin dördüncü oyunu olan Alkestis, (dördüncü oyun olduğu halde) satir oyunu değil, komedya özellikleri taşıyan trajik bir oyundu. Medea bir dörtlemenin ilk oyunudur ve İÖ 431 yılında oynanmıştır. Atina seyircisi bu oyunun psikolojik gelişmesine alışık değildi. Herakles’in Çocukları İÖ 430’da oynandı ve yazarın en az beğenilen eseri oldu. Hippolitos yarışmada birincilik kazandı ve sonradan Avrupa’da birçok oyun yazarını etkiledi. Hekabe (425 yılları) Troya’nın son saatlerini anlatan bir oyundur ve çok başarı kazanmıştır. Andromak’ın İÖ 430 tarihlerinde oynanmış olduğu sanılmaktadır ve Atina dışında oynanmıştır. Herakles’in Deliliği (421?) yazarın altmış yaşına bastığı sıralarda yazdığı bir eserdir. Yalvaran Kızlar İÖ 420 yılında oynanmıştır ve onun en az ilgi çeken oyunudur. Oyunun adı Aiskhylos’un oyununa benzemekle beraber, konusu çok değişiktir. İon adlı oyunun İÖ412’de yazıldığı sanılmaktadır. Tanrılar üzerine bir saldıran bir oyundu. Bu oyunda Apollo yalan söyleyen ve başkalarını aldatan bir limse olarak ele alınmıştır. Troyalı Kadınlar yarışmada büyük ödülü Ksenokles adında bir yazarın oyununa kaptırmış olsa da dünya tiyatro edebiyatında savaşa karşı yazılmış en büyük eserlerden biri olarak kabul olunur. İphigenia Tauris’te İÖ 414 yılında oynandı; bu eser teknik yönden en başarılı oyunlarından biridir. Elektra 413’de oynandı. Bu yapıtın konusu Aiskhlos’un Adak Taşıyanlar’ı ve Sophokles’in Elektra’sı ile paralel olduğundan iyi bir karşılaştırma olanağı verir. Helena eğlenceli bir oyun olup söylendiğine göre, Helene adasından Thesmorphoria, şenliğini kutlayan bir kadınlar topluluğu için yazılmıştı. Fenikeli Kadınlar halk arasında çok tutuldu. Bu oyun bir üçlemenin oyunuydu (ötekiler Hekabe ve Orestes). Fenikeli Kadınlar, daha sonra Bizanslı incelemeciler tarafından Euripides’i temsil eden en iyi oyun olarak gösterilmiştir. Orestes ilk kez İÖ 408 yılında oynanmış ve 341 de yeni baştan sahneye uygulanmıştır. Orestes’in gittikçe artan deliliğini ele alan, derinlemesine boyutları olan bir eserdi. Bakkhalar ölümünden bir yıl sonra oynandı; lirik yanı ve dinsel düşünceleriyle yeni olan, ilgi çekici bir oyundu. İphigenia Aulis’te yazarın oğlu tarafından İÖ 406 yılında sahneye konmuştur. Karakter çizimi yönünden bir şaheser olan bu oyunu bitiremeden ölen Euripides’in oğlu, oyunun sonunu tamamlamıştır. Sonradan başkaları tarafından eklenen bölümler de vardır. Bu Euripides’in son oyunu olmakla birlikte tekniğinde hiçbir zayıflama yoktur. Tersine, yazarın yeni biçimler üzerinde çalışmaya başladığı anlaşılmaktadır. Bu oyuyla, o, sanki Menandros’un yeni komedyasına doğru bir yönelme gösterir. Kiklops adını verdiği satir oyunu yediyüz satırlık bir manzum oyundur; yazıldığı tarih aşağı yukarı İÖ 440 yılıdır. Rhesus’un ise Euripides tarafından yazılıp yazılmadığı hala tartışma konusudur. Bu oyunun çok hareketli bir aksiyonu, ama zayıf bir psikolojik gelişmesi vardır. Bu oyun eğer Euripides’in ise çok gençken yazdığı bir oyunu olmalıdır.


Cevaplar (1)Add Comment
0

Euripides


yazar Asuman, Ekim 28, 2010
EURİPİDES ( İ.Ö. 485-406) Zamanında çok garip karşılanan büyük bir kütüphaneye, böylece dünyanın ilk tiyatro koleksiyonuna sahipti. Felsefe,şiir ve tiyatroya,çok meraklıydı. Bireyci eğilimle gelişen kuşkuculuk onda yaratıcı yola yönelmişti.
Euripides antik Yunan geleneklerinden yeni gerçekler çıkarmıştır. O zaman kadar olan alışkanlıkları ve töreleri soruşturmaya başlamış, Atina halkının geleneğindeki insanlık dışı düşüncelere karşı durmuştur.
Geleneğe karşı çıktığı noktalardan biri; Atina devleti içinde kadına verilen değerdi. Akılcıdır, mantık yoluyla tartışmalara girer. Bu tartışmaları da doğrudan doğruya seyirciye yöneltir. Mecazi anlamları sevmez.
Dram sanatına bugünkü anlamında prolog ve epilog bölümlerini getirmiştir. Onun düşünce aşamasına oyun yazarları ilk kez Rönesans’ta ulaşmıştır.

ESERLERİNDEN BAZILARI: Herakles’in Çocukları, Hippolitos Hekuba, Andromak, Herakles’in Deliliği, Yalvaran Kızlar ( Oyunun adı Aiskhylos’un oyunu ile aynı ama konusu değil ) , Troyalı Kadınlar, Elektra, Medea


Derleyen : Ebru GÜMAN

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy