ToplumDusmani.Net V2

Kültür ve Sanat Portalı

Tuesday, Oct 22nd

Son Guncelleme09:38:41 AM GMT

Nerdesin: Türk Edebiyatı Küçük İskender'le Söyleşi


Küçük İskender'le Söyleşi

e-Posta Yazdır

Reklamlar

Küçük İskenderKüçük İskender'le Söyleşi

"Kötülüktür Şiir Çünkü"

 

Sevgili İskender; genelde şiirin ve özelde senin şiirinin güncel olanı yansıtması konusunda neler söyleyebilirsin? Başka bir deyişle şiir hangi zamanla ilgilidir? Güncellik şiirde neyi ifade eder? Şiir “bugün”le mi ilgilidir? “Bugün” şiirde ne tür farklılaşma ve dönüşmelerle ortaya çıkar? Güncel olanı, popülist söylemin rantı olarak algılıyorsak eğer, şiirin güncel olanla, güne kaydı düşenle hiçbir matematiksel işbirliği yoktur; gün’ü zamanın belirli bir etabı diye adlandırırsak işte orada şiirin ( tarihsel diyalektiğin öngördüğü ) beslenme kaynaklarından biri olarak “çağ” olgusu önem kazanır. Şairin önünü kesen, onu yönlendiren ya da belirli bir tavrın insanı yapan yaptırımlar, şiirin genel perspektifini bozma, çarpıtma yetisinden yoksundur. Şiirin algıyla olan hesaplama katsayıları, “bugün”le yetinemeyecek kadar büyüktür; şair “bugün” ise, şiir “dün” ile “yarın” arasındaki bu etten köprüyü avcunun içinde tutan bir saldırı biçimidir. Beddua etmeyen, kehanette bulunmayan, umut aşılama lüksünü değerlendirmeyen, anlamı patolojik, hatta onkolojik boyutlara çekemeyen şair acı çeker; bu acı, etik veya estetik bir tatminsizlikten, sıkıntıdan değil, tam tersine şairin cehaletinden doğacaktır. Şair de şiiriyle birlikte level atlama mecburiyetini hissetmeli; zaferin, doyumun, paylaşımın ve mücadelenin büyük dolaşımı bu sihirli tavırda gizli; küçük dolaşım içinse, yani şairin kanının temizlenebilmesi de sokaktan, hayattan kopmamakla mümkün. “Bugün” olgusu burada yerini buluyor. Birkaç yıl önce ’Alp Krizi kitabını bana verdiğinde “Her hüznü bir krize çeviren yalnızlıklarımız adına!” diye yazmıştın. Yaşamındaki bu yalnızlık seni ve şiirini nereye götürüyor? Neden kriz? Krizin senin şiirini oluşturan asıl etken olduğunu söylesem. Ayrıca yalnızlık şairin ihtiyaç duyduğu durum mudur? Şair meczup ya da ilahi bir dedektör değil ki yalnızlık onu tanımlayan bir ruh durumu olsun?! Evet, yalnızlığın bir ıssızlık havasına bürünmesi, kişinin nesnelerle iletişiminde önemli adımların atılmasını sağlıyor; bunu reddedemeyiz. Kelimelerin yalnızlığı, o kelimelere muhtaç canlının kurumsallaşma, resmileşebilme hırsının sonucu. Gerçek ile Yaşanılan arasındaki çelişki, bu büyük uyumsuzluk elzem olan kaosu dışarda bırakıyor, yerine ilkel bir kriz yerleştiriyor. Evrimin geriye doğru çekilmesi de yükselen bir taşın düşmeye başlaması değil mi? Buralardaki kriz ne yazık ki yapıcı özelliğini yitirmiş, yıpratıcı ve zamanı küçük düşürücü bir hal almıştır. Ama boşuna suçlu aramamalı. Çünkü ortada bir suç değil, başı sonu belli bir tabiat macerası var. Pek çok şiirinde, özellikle de Gözyaşlarım Nal Sesleri kitabındaki şiirlerde tekrarlar (kelime ya da kelime gurupları) fazla dikkat çekiyor. Bu tekrarların ifade bağlamında küçük İskender Şiiri'ne neler kattığını düşünüyorsun? Bir tek ben değil ki, herkes yüzyıllardır “aynı şeyler”i söyledi; bunun altını çizmek için denenmiş bir tekniktir o. Concept’i psikiatri tescilli bir söylem. İfadeye ketum olmayan bir paranoya panoraması sokmak. Tekrar etmek, bireye insanî özellikler katar: Toprak kazmak, alkışlamak, nefes almak, ‘seni seviyorum’ demek, ağlamak. Eylemi çoğullamak, şiir içinde de anlama yaşama coşkusu veriyor; en azından inatçı kişiliğimin şiirime yansıması olarak da bakılabilir. Belki de ben şiir yazmıyor, o sayfalarda mürekkeple çocuk yetiştiriyorumdur. Şiirinin oluşumunda gerek söz, gerekse “musikiye yakın”lık olarak dinlediğin Rock, Metal, Caz vb. müziklerin katkısı var mı? Şiirlerini bu müziklerle bütünleştirebiliyor musun? Ekleyeyim, şiirle müzik arasında ne tür bir ilişki kuruyorsun? Müziksiz bir şiir, mümkün mü?! Kimi zaman atonal olması bile müzikten kopamadığının kanıtı. Elbette, çok besleniyorum; tınının şairin ya da nesir yazarının çok önemli bir kilit noktası olduğu kanaatindeyim; ifadeden de önce geliyor tını. Bir tür duruş biçimi. O duruş biçiminin getiri ve götürüleri ifade dediğimiz ipucunu sunuyor. Tasvir edilendeki ifade lezzeti, tınıdan kaynaklanmakta. Şiirle müzik arasındaki ilişki, şairle müzisyen arasındaki ilişkide daha net görünüyor: Müzisyen sır açıklar, şair sır tutar kainata dair. Şiirin kendisi anarşisttir ama sen yazdığın şiirin anarşist bir şiir olduğunu düşünüyor musun? Bu bağlamda yazdıklarında belirginleşen acımasızlık ve şiddet anarşizmin yıkıcılığından mı güç alıyor? Felsefedeki “kötü”yü açmak lazım bu yanıt için; batıdaki kötünün kaynağı insanın edimine daha fazla dayanıyor, doğuda ise kötü ahlaki, dini kriterleri ön plana alan bir kavram. Her iki kültür de isyana doğru giden bir kabullenememe perspektifinde, ancak, batıdaki kötü cezalandırmayı sürdürebiliyor; doğu da bu ağır bir cezayla kapanan bir mefhum. Kötü, vicdan muhasebesiyle bazen kendi kendini bile cezalandırabilir. Batı, bunu “speed”e, “looser”a, “seri katil imajı”na sürükleyebileyecek denli bilgiç bir eda, bir alaycılık sergileyebiliyor; megalomaninin kötüde tezahürü için altyapı hazırlamakta kusursuz bir ekip çalışmaları var; egzotik yanlarının olmayışı, kötü’yü adalet duygusuyla öç alandan çok, yerleşik sistemle çatışan, kapitalizmin nimetlerini yoksayan sapkın ruh diye tanıtmayı elverişli kılıyor. Avrupa, doğuyla ister istemez iletişim halinde; o yüzden oradaki kötü, Amerika’daki kötüden ayrılıyor; kilisenin ve din kurumunun oradaki kötü’yü açımlamasında doğu etkileri, Hıristiyan öğretileri bir parça ağırlık kazanıyor; mistizme göndermeler taşıyabiliyor. Georges Bataille, bir de bu gözle okunmalı. Acımasızlık ve anarşizm, birbirinden nasıl ayrıksıysa, kötü olma hali’nin de acımasızlık’tan ve anarşizmden ayrı bir platformda değerlendirilmesi, yorumlanması gerekir; benim yazdıklarımda acımasızlık ve anarşizmden kök alan yoğun bölgeler olsa da temelde kötü üzerinde duran ve düşünen bir sanat tarzını benimsediğimi ifade etmeliyim; yoksa, acımasız bir edebiyat olamayacağı gibi, anarşizmi de bir edebiyat akımının manifestosunun ilk maddesi yapmak, sonuçta yine edebiyatın ve edebiyatçının alanını daraltmaktan öteye geçemeyecektir. Anarşizm, bir politik tavırdır; acımasızlık, bir kişilik bozukluğudur; amma kötü, herşeyden önce estetik fenomenler için karşıt bir kriter olma büyüklüğünü her zaman taşıyacaktır.  Buna bağlı olarak şiirindeki cinselliğe, erotik ve pornografik öğelere ve onların oluşturduğu şiddet temelli dile ne diyeceksin? Bu derece kösnül bir tavrımın olduğunu sanmıyorum; yazdıklarımda bilinçli olarak öne çıkan, öne çıkartılan yan o! Bireysel şiddeti, bireysel anarşizmi reddeden, hatta hakir gören birinin otosansüre de sıcak bakmayacağı açık; yalnızca rahat yazmanın ve kimsenin bu alanda bu kadar cesur davranmamış olmasının sonuçları; ne Cemal Süreya kadar erotik ne de divan şairleri kadar pornografiğim; ben yalnızca ortak sıkıntılar arz eden bir azınlığın yaşadığı, karşılaştığı, maruz kaldığı cinselliğe de yer veriyorum yazdıklarımda; hepsi bu. Elbette, Amsterdam’da Red Light’ta bir sik çeşmesi önünde durduğumda utanmıyorum; bunun Ortadoğu’da akmayacağını bilebilecek kadar farkındayım işin; benim kafam, bedenim değil, yaşadığım coğrafyadaki insanların ideolojileri ve paylaşım anlayışları karışık; bu, ister istemez bana da, hayatıma da, yazdıklarıma da, herşeyime yansıyor.  Şair-özne olarak küçük İskender Psikolojisi'nin şiirlerine bütünüyle yansıdığı iddia edilebilir mi? Şiirlerine bakarak yanıtlamanı istersem; kimdir küçük İskender? küçük İskender’i bir yere oturtmamı istemeyin benden; bu, terbiyesizlik olur. Psikolojime dayanarak yazmıyorum ki, bir algı mekanizması, bir saptama formatı tesellisi gütmekteyim; ben benden olmayanı reddetmiyor, obsiyonlarım sonrası yoksaymayı öğrendiğimi söylüyorum. İmha değil, hiçleme küstahlığı. Hiddetlendirme, kışkırtma, baştan çıkartma, rolleri kırma ve böylece gerçek yüzleri ortaya çıkartma telaşı. Şiirimin içgüdüsü. Şiirlideğnek’ in (1995) önsözünde “Şu kesinlikle bilinmelidir ki, ben bu şairleri oldukları ve şiirleri göründükleri gibi değil de, olmalarını, görünmelerini düşlediğim biçimde yorumladım. Açıkçası, dürüstçe, çoğunu da sevemedim.” diye yazmıştın. 2000'li yıllardayız, bu düşüncelerinde; şairler ve şiirlerde bir değişiklik, bir yenilik var mı? Çoğu şairi ve çoğu şiiri sevmediğim gerçek; beni zıplatmayan, benim canımı acıtmayan, beni heyecanlandırmayan, beni yazmaya doğru heveslendirmeyen insanı ya da şiiri neden seveyim ki?! Burada, bir edebiyatçı kimliğiyle değil, bir okur kimliğiyle cevaplıyorum bu soruyu. Karşılıksız iyilik diye bir kavram var; karşılıksız kötülük de karşıtçıkar beklenmeden yapılmalı; diyalektik bunu tezlemek zorunda. Belli bir nedene bağlı olmayan kötülüktür şiir çünkü; şairini de bekletmeden bu kötülüğe zaafı olan bir nesneye dönüştürür. Ok yaydan çıktı meselesi. Yay’la güdümlü yaşamak yerine, ok olup gitmek; bir duruma, bir duruşa hedeflenmek ve asıl önemlisi sunulanın, piyasası oluşmuş olanın dışına taşarak kendi gücünü, enerjini, sinerjiye gerek duymadan, ama sinerji mentalitesini özleye özleye sınamak. Mısra, anlam ve mecal, deneysel ya da tesadüfî değil; matematik isteyen, matematikten beslenen, matematikle varolan hususlar bunlar. Bir İkinci Yeni Coğrafyası, Atlası üzerinde hâlâ seksenlerin şairleri yaşıyorsa ve bundan memnunsalar, izahı zor bir endişeyle bakıyorum edebiyat dünyasına. YENİLENMEME, YENİLENMENİN TEHLİKESİ! Risk almaktan kaçınma, egaleyle yetinme! Yazılmış olanı yalnızca egale etmek doyurur mu üretken olanı?! Hiçbir değişiklik, hiçbir yenilik göremiyorum; yerini sağlamlaştırma, bulunduğu arsada kat çıkma aşamaları; hep bunlarla geçti doksanlı yıllar. Laboratuvarları yoktu çünkü. Deneyseli reddeden, temkinli isimlerle geçirdik son yirmi yılı. Bunda sevilecek, sevinecek bir şey göremiyorum kendi namıma. Mehmet H. Doğan’ın hazırladığı Yüzyılın Türk Şiiri Antolojisi’nin ikinci baskısından, bazı şairlerle birlikte sen de şiirlerini çektin. Neden? Bunu etik bir tavır olarak anlayabilir miyim? Hatta antoloji ve yıllıklarda yer almayı baştan reddetmek daha tutarlı bir davranış biçimi olmaz mı? Antoloji ve yıllıklarda yer almamayı seçmek, ben bu güruhun dışındayım demektir; o yüzden baştan red, baştan tavır, etik olarak anlaşılabilir bir arazdır. Küstahlık içerir ve şairin kendi tasarrufundadır. Benim ve bazı diğer şairlerin bu tutumu, antolojiye alınmamış diğer şairleri yoksayan anlayışlar toplamına ( derleyen, yayımlayan ) karşı edebî bir tepkiydi. Kendisini edebiyat portföyünde en cilalı şahsiyet sananlar, sandırma çabasında olanlar ve ne yazık ki bunu harfiyen yerine getirenler, ellerindeki tuhaf kriter cetveliyle şairleri ölçüp biçtiler. Bu, tehlikedir. Biz de bu tehlike anında alarm olmayı tercih ettik. Kim yaptı, niye yaptı, kim bastı, niye bastı; bütün bunlar önemli değil; önemli olan: Bu neden yapıldı, nereye göndermeydi; özneyle uğraşmamalı, yüklemle, yüklemin işaret ettiği gizli özneyle tartışılmalı. Şiirin bütün iktidar biçimlerini reddettiğini biliyoruz. Gerek şiir eleştirisi yapanlar, gerekse şiir yıllıkları hazırlayanlar şiir üstünden bir iktidar mı oluşturmaya çalışıyorlar? Şiirin bir yaptırım gücü olduğuna inanmıyorum; istikrarlı bir erk taşımıyor. Sorudaki kimliklerin de bunun farkında olduğunu sanıyorum, ama ortada bir pasta varmış havası hakim ve masaya az çatal koyma hazırlığındalar yüzyıllardır; oysa okur, pastayı yemek değil, pastayı o adamların yüzüne yapıştırmak için an kolluyor. Şimdiye kadar herhangi bir şiir ödülü için başvurmadın; ancak 2000 Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü ve 2002 Uluslararası Yalova Şiir Akşamları Ödülü’ne bu ödüllerin seçici kurullarınca lâyık görüldün (bazı ödüllerin seçici kurullarında da görev aldın). Bu ödülleri reddetmeyerek ödül kurumunu; erkini ve otoritesini meşrulaştırmış olmadın mı? Şiirle yarışma, şiirle ödül arasında ne tür bir ilişki kurulabilir. Bu mümkün müdür? Ödülün ne olduğu hep tartışıldı; Arıburnu Ödülü’nü istedim, çünkü Arıburnu’nun şair kimliği haricinde sinema kimliği, benim de iki dalla uğraşmam, çok insanî olarak beni oraya itti. Ayrıca o ana kadar o ödülün veriliş aşamalarında bulunmuştum ve doğru bir ödül olduğunu düşünüyordum. Sonradan orada da dümenlerin döndüğü ortaya çıktı; jürisinde olduğum halde filmleri seyretmediğim bir yıl ödül verildi. Bu yıl aynı şey Yalova’da da gerçekleşti ve buna yalnızca Nuri Taner karşı çıktı. Ne oy kullandım ne de Yalova’ya gittim, ama ödül verildi. Evet, her iki ödül de hakeden arkadaşlara gitti, ortada yöntem problemi var. Ödülün hoş bir duygu uyandırdığını kabulleniyorum ama jürilerden korkmaya başladım; zaten jüri denilince hep amerikan mahkemeleri gelirdi aklıma; yargı süreci. Yargılanmak belki hoş ama artık yargılamak istemiyorum. Yani hiçbir jüride olmayacağım bundan sonra. Ödül içtense neden olmasın?! Ama nasıl ve ne kıstaslar baz alınarak verildiği noktası açık olmalı. Şeffaf olmalı. Ödül, bir rütbe, bir madalya değil, olsa olsa yeni bir yol haritası. Yazdıkların geniş bir okuyucu kitlesine ulaşıyor. Bu bağlamda yazdıklarının bu derece popülerleşmesini yazdıklarına ve tavrına yönelik bir tehlike olarak görüyor musun? Popülerlik, yazdıklarını istemediğin anlamlandırmalara ve üretmelere açık tutmuş olmaz mı? Hayır. Çünkü ben popüler değil, bir anlamda popülistim; popart’tan da beslenen bir bodyart’çıyım. Bana hayat kadar, börtü böcek kadar kadavra da lazım, dışkı da lazım. Hayatla tokalaşmak değil, onunla kucaklaşmak istiyorum. Burada bir tehlike var mı, elbette var, kendimi savunmasız bırakıyorum. Edebiyatçı olduğumu asla iddia etmedim, sanatçıyım demedim; yalnızca ifade etme yöntemlerinin yazıyla ve görsellikle olan ilişkileri üzerine tezler üretmeye çalıştım, çalışıyorum. Uç nedir?! Onu bulma uğraşım, bulmaya çabalarken de elde ettiğim ipuçlarını diğer insanlarla paylaşmam, ne olarak adlandırılacaktır, insafınıza kalmış. Yine yeraltına ve sokağa ilişkin hayatın ve o hayata ilişkin yazılanların, hem de bu hayatla hiçbir ilişkisi olmayan birileri tarafından tüketilmesini nasıl yorumluyorsun? Yeraltına ilişkin olanın yine orda kalması etik bir tavır olmaz mı? Çok doğru bir soru. Yalnız, burada bana göre farklı olan yeraltı ile yerüstü arasında köprü kurarken bir ajans edasıyla yazmaktan çok, vizör vazifesi gören kimliklerin hiçlenmesi; yoksa anlatılanlar çeviri şiir tadından öteye geçemez. Bir dilin, bir kültürün, bir duruşun, bir tavrın çevirisi mümkün değildir; yeraltını yerüstüne çeviremezsiniz. Çevirmeye kalkışırsanız da bozarsınız; sonuçta ne orası doğru aktarılır ne de buradakiler orayı doğru anlar. Çok saydam bir kaleminizin olması gerekir, çok nötr bir gözle dillendirmelisiniz orayı. Uzantıları da can sıkıcı; hayatında bırakın kullanmayı, uyuşturucu bile görmemiş birileri kalkıp bu konuda yazı ya da şiir yazabiliyor. Bunlar katlanarak kuşaktan kuşağa birbirini yokeden biçimlere, kavramlara sürüklenebilir. Yeraltı elbette yazılabilir: Ama biyografik olmaması ana şart olmalı.  İmlasız’ın ilk sayısındaki çağrısı ve anarşist bir kültür-sanat-edebiyat dergisi üzerine neler söyleyebilirsin? Anarşist bir kültür-sanat-edebiyat mümkün mü? Anarşi, pratiği asla yadsımayan politik bir hareket, felsefe ve düşünce biçimi olduğuna göre neden bir dergi biçimine de dönüşmesin?! Bunun mümkün olup olmadığını bizlere kanıtlayacak olan sizlersiniz; ayrıksı bir noktada durmak sosyal ya da ekonomik çıkmazlar böylesi çabaları baltalayabilir ama, genç kuşaklardan bilgi, ürün ve emek desteği alabilen her dergi ayakta kalabilir sanıyorum. Radikal farklılıkların bir çatışmadan çok renklilik olduğunun bilincindeki arkadaşlar, umarım, her alanda bu tür yayımların çoğalmasını sağlarlar. Kim bilir, bir gün anarşist bilim dergisi bile çıkartılabilir.  Eklemek istediğin başka bir şey? Üç yanı denizlerle çevrili bir ülkede dördüncü taraf deniz görmüyorsa, ben kahroluyorum. Teşekkür ederim. Ben de hepinize bol fikir kavgaları diliyorum. Kaptansız gemi nasıl gider, su’ya gösterin. (İmlasız, Sayı 3, Eylül-Ekim 2003)              


Cevaplar (0)Add Comment

Cevap yaz
daha küçük | daha büyük

security code
Lütfen görüntülenen karakterleri yazınız


busy